پیوند قرنیه
در پیوند قرنیه که با نام کراتوپلاستی نیز شناخته میشود، جراح قرنیه آسیبدیده بیمار را با بافت قرنیه فرد درگذشته جایگزین میکند. این جراحی میتواند بیماریهای مختلفی مانند دیستروفی فوکس و قوز قرنیه را درمان کند و بینایی و درد بسیاری از بیماران را بهبود دهد. در ادامه این صفحه از کلینیک دکتر مقدسی، توضیح میدهیم که چه بیمارانی به این جراحی نیاز دارند و شما را با هر آنچه باید درباره آن بدانید، مانند دلایل انجام و روشهای متداول آن آشنا میکنیم. همچنین در بخش پایانی، به 8 سؤال متداول پاسخ میدهیم.
پیوند قرنیه چیست؟
پیوند قرنیه یک عمل جراحی برای جایگزینی قرنیه، لایه شفافی که در جلوی چشم قرار دارد، است. گرافت قرنیه و کراتوپلاستی از دیگر نامهای این جراحی محسوب میشوند. اگر قرنیه شما آسیب شده است و بهتبع آن، درد چشم و تاری دید را تجربه میکنید، چشمپزشک ممکن است انجام کراتوپلاستی را به شما توصیه کند. این جراحی میتواند به بازیابی بینایی بسیاری از افراد و افزایش کیفیت زندگی آنها کمک کند. در کراتوپلاستی، متخصص بیهوشی ابتدا شما را بیهوش میکند یا داروی آرامبخشی را به شما میدهد. در مرحله بعدی، پرستار چشم شما را بیحس میکند. سپس جراح قرنیه آسیبدیده را برمیدارد و بافت سالم قرنیه فرد درگذشته را در جای آن قرار میدهد. این جراحی معمولا کمتر از 2 ساعت طول میکشد.
چه بیمارانی به جراحی پیوند قرنیه نیاز دارد؟
افرادی که روشهای درمانی کمتهاجمی مانند عینک یا دارو نمیتوانند به بیماری قرنیه آنها کمک کنند یا قرنیه آنها دچار آسیب غیرقابلبرگشت شده است، معمولا به جراحی پیوند قرنیه چشم نیاز دارند. اگر یکی از شرایط زیر را دارید یا قبلا دچار یکی از آنها بودهاید، ممکن است به این جراحی نیاز داشته باشید:
- زخم قرنیه ناشی از عفونتهایی مانند تبخال چشمی یا کراتیت قارچی
- زخم قرنیه ناشی از تماس مژهها با قرنیه که با نام تریکیازیس شناخته میشود
- بیماریهای چشمی ارثی مانند دیستروفی فوکس
- ساییدگی قرنیه
- رد پیوند در جراحی قبلی
- قوز قرنیه پیشرفته
- عوارض نادر ناشی از جراحی لیزیک
- سوختگیهای شیمیایی قرنیه
- تورم بیش از حد قرنیه
- عوارض جراحی آبمروارید
دلایل انجام پیوند قرنیه
در اغلب موارد پزشک این جراحی را تنها پس از معاینه دقیق چشم توصیه میکند. در این بخش، به مهمترین دلایل انجام پیوند قرنیه چشم میپردازیم.
آسیب به چشم
در برخی اوقات، قرنیه بهشدت آسیب میبیند و بهدرستی ترمیم نمییابد. ازآنجاییکه قرنیه نقش مهمی در بینایی دارد، حتی کوچکترین آسیب نیز میتواند بینایی را بهصورت قابلتوجهی کاهش دهد. چشمپزشک ممکن است کراتوپلاستی را برای بهبود بینایی به بیماران توصیه کند. در آسیبهای شدیدتر، این جراحی تنها راه برای بستن زخم در چشم است.
بیماری ها
برخی از عفونتهای چشمی آسیب غیرقابلبرگشتی به قرنیه وارد میکنند. همچنین برخی از بیماریها میتوانند قرنیه را نازک یا کدر کنند یا منجر به مشکلات دیگری شوند که تنها با جایگزینی قرنیه قابلدرمان هستند.
کراتوپاتی تاولی
برخی از افراد پس از جراحی آبمروارید دچار تورم و کدورت قرنیه میشوند. این وضعیت با نام کراتوپاتی تاولی یا کراتوپاتی بولوس سودوفاکیک شناخته میشود و یکی از دلایل متداول برای انجام این جراحی است.
قوز قرنیه
در قوز قرنیه، قرنیه نازک و ضعیف میشود و فشار طبیعی درون چشم باعث میشود که قرنیه برآمده و مخروطیشکل شود. این بیماری مشکلات بینایی شدیدی را ایجاد میکند. اگر مشکلات بسیار آزاردهنده باشند، چشمپزشک ممکن است این جراحی را به بیمار توصیه کند.
آیا پیوند قرنیه خطرناک است؟
جراحی کراتوپلاستی بسیار ایمن است؛ ولی همانند هر جراحی دیگری، خطراتی دارد. یکی از مهمترین عوارض، رد پیوند محسوب میشود. رد پیوند یعنی سیستم ایمنی بدن تصور میکند قرنیه اهداشده یک شیء خارجی است و تلاش میکند با آن مبارزه کند. خطر رد پیوند در همه افراد یکسان نیست و به روش جراحی استفادهشده و شرایط چشم بستگی دارد. افرادی که این جراحی را انجام میدهند، باید به مدت حداقل یک سال از قطرههای چشمی استفاده کنند تا خطر رد پیوند را کاهش دهند. توصیه میکنیم برای جلوگیری از خطرات احتمالی به کلینیک دکتر مقدسی بهترین چشم پزشک تهران مراجعه کنید و زیر نظر پزشک و توصیههای ایشان، پیوند قرنیه را انجام دهید.
خطرات دیگر این جراحی عبارتاند از:
- عفونت در قرنیه و درون چشم
- خونریزی در چشم
- گلوکوم
- ترشح مایعات از قرنیه
- جداشدگی شبکیه
- مشکلات حدت بینایی به علت انحنای نامنظم در شکل قرنیه
- جداشدگی پیوند در روش آندوتلیال
- عوارض داروی بیهوشی
- آبمروارید
روش های متداول پیوند قرنیه
سه روش جراحی برای گرافت قرنیه وجود دارند که عبارتاند از: کراتوپلاستی نافذ، کراتوپلاستی لایهای قدامی عمیق و کراتوپلاستی آندوتلیال. قرنیه سه لایه بافت دارد و هر یک از این جراحیها لایه یا لایههای خاصی از آن را هدف قرار میدهند. در تمام این جراحیها، قرنیه انسان درگذشته جایگزین قرنیه بیمار میشود. روش جراحی، یکی از مهمترین عواملی است که روی هزینه عمل پیوند قرنیه تأثیر میگذارد. علاوه بر این، هزینه عمل به شرایط بیمار نیز بستگی دارد؛ بنابراین، اگر میخواهید هزینه دقیق آن را بدانید، به کلینیک دکتر مقدسی مراجعه کنید. در ادامه، هر یک از روشهای جراحی را بررسی میکنیم.
کراتوپلاستی نافذ
کراتوپلاستی نافذ با نام پیوند قرنیه با ضخامت کامل نیز شناخته میشود. این روش جراحی بیش از 100 سال پیش توسعه یافته است؛ ولی نسخه مدرن آن همچنان بینایی هزاران بیمار را در هر سال بهبود میبخشد. در این روش، جراح کل بخش مرکزی قرنیه آسیبدیده را با استفاده از تیغه دایرهای کوچکی برمیدارد و سپس آن را با بافت قرنیه سالم فرد درگذشته جایگزین میکند.
کراتوپلاستی لایه ای قدامی عمیق
اگر داخلیترین لایه قرنیه شما سالم باشد و لایه بیرونی و میانی آن آسیب دیده باشند، چشمپزشک ممکن است روش کراتوپلاستی لایهای قدامی عمیق را به شما توصیه کند. این روش با نام پیوند قرنیه با ضخامت جزئی نیز شناخته میشود. در طول این جراحی، جراح لایه میانی و بیرونی قرنیه را برمیدارد و آنها را با بافت قرنیه سالم فرد درگذشته جایگزین میکند.
کراتوپلاستی آندوتلیال
اگر داخلیترین لایه قرنیه شما آسیب دیده باشد، این روش ممکن است به شما کمک کند. این لایه که با نام آندوتلیوم شناخته میشود، در غشای دسمه قرار دارد. کراتوپلاستی آندوتلیال دو نوع دارد که عبارتاند از:
- کراتوپلاستی آندوتلیال دسمه به روش تراش اتوماتیک (DSAEK)
- کراتوپلاستی آندوتلیال غشای دسمه (DMEK)
در هر دو نوع، بافت آندوتلیال برداشته و با بافت سالم اهداکننده جایگزین میشود. مهمترین تفاوت این دو، ضخامت قرنیه اهداکننده است. DSAEK ضخیمتر و DMEK نازکتر است. شما و جراح با همکاری با یکدیگر تصمیم خواهید گرفت که کدام نوع برای چشم شما مناسبتر است. روشهای جراحی کراتوپلاستی آندوتلیال به بخیههای کمتری در مقایسه با روشهای دیگر نیاز دارند؛ زیرا این تکنیک از یک حباب هوا برای نگهداشتن قرنیه اهداکننده در جای خود استفاده میکند. برای افزایش موفقیت این جراحی، به مدت چند روز پس از جراحی روی کمر خود دراز بکشید تا به حباب هوا کمک کنید بافت قرنیه اهداکننده را در جای خود نگه دارد.
سؤالات متداول
1. آیا همه بیماران مبتلا به قوز قرنیه نیاز به پیوند قرنیه دارند؟
خیر. تنها 5 تا 10 درصد از افراد مبتلا به قوز قرنیه به گرافت قرنیه نیاز پیدا میکنند. این درصد با معرفی کراسلینکینگ برای متوقفسازی پیشرفت قوز قرنیه و لنزهای تماسی تخصصی پیشرفتهتر در حال کاهش است. اگر افرادی که به قوز قرنیه مبتلا هستند، اعواج بینایی شدید، زخم قرنیه و هیدروپس ناگهانی قرنیه را تجربه میکنند و لنزهای تماسی برای آنها غیرقابلتحمل است، ممکن است به این جراحی نیاز داشته باشند.
2. چه زمانی باید عمل پیوند قرنیه انجام داد؟
دلایل بسیاری از عفونت ساده گرفته تا بیماریهای دژنراتیو، میتوانند به قرنیه شما آسیب برسانند. برخی از آنها با قطرههای چشمی آنتیبیوتیک یا عینکهای اصلاحی قابلدرمان هستند. اگر عینکها یا لنزهای تماسی نتوانند به بازیابی کامل بینایی کمک کنند یا برداشتن بافت عفونی ضروری باشد، چشمپزشک ممکن است انجام این جراحی را توصیه کند. اگر میخواهید هزینه عمل پیوند قرنیه و بهترین زمان برای انجام آن را بدانید، به کلینیک دکتر مقدسی مراجعه کنید.
3. آیا پیوند قرنیه خطرناک است؟
جراحی گرافت قرنیه بسیار ایمن است؛ ولی همانند هر جراحی دیگری، خطراتی دارد. برخی از خطرات آن عبارتاند از: عفونت، جداشدگی شبکیه، گلوکوم، آبمروارید (بهویژه آبمروارید ناشی از استفاده زیاد از استروئیدها برای کنترل التهاب و جلوگیری از رد پیوند) و عوارض ناشی از داروی بیهوشی. رعایت توصیههای چشمپزشک مانند خودداری از شنا، میتوانید خطرات این جراحی را بهصورت قابلتوجهی کاهش دهید.
4. آیا بعد از عمل پیوند قرنیه می توان لیزیک انجام داد؟
بله. در صورت ثبات انکساری و ثبات ساختاری چشم، میتوانید عمل لیزیک را پس از این جراحی انجام دهید. به کلینیک دکتر علیرضا مقدسی مراجعه کنید تا متوجه شوید آیا کاندیدای مناسبی برای عمل لیزیک هستید یا خیر. چشمپزشکان درباره فاصله بین این دو عمل همنظر نیستند؛ ولی بیشتر مطالعات توصیه میکنند که حداقل 12 ماه بین این دو عمل فاصله باشد.
5. آیا پیوند قرنیه مصنوعی با پیوند معمولی تفاوت دارد؟
بله. قرنیه مصنوعی از پلیمتیلمتاکریلات، همان مادهای که در ساخت برخی از لنزهای تماسی استفاده میشود، ساخته شده است؛ ولی قرنیه معمولی، قرنیه فرد درگذشته است. اگر قرنیه بهشدت آسیب دیده باشد، امکان ترمیم آن با قرنیه فرد درگذشته وجود نداشته باشد یا جراحی پیوند قبلی شکست خورده باشد، پزشک ممکن است از قرنیه مصنوعی استفاده کنند.
6. آیا افرادی که پیوند قرنیه انجام داده اند باید از عینک یا لنز مخصوص استفاده کنند؟
پس از جراحی آندوتلیال، افراد معمولا به عینک یا لنز مخصوص مانند لنزهای سخت نفوذپذیر به گاز یا لنزهای اسکلرال نیاز ندارند؛ ولی پس از جراحی کراتوپلاستی نافذ یا کراتوپلاستی لایهای قدامی عمیق، ممکن است به این موارد نیاز داشته باشند. به کلینیک معتبری مانند کلینیک دکتر مقدسی مراجعه کنید تا بهترین گزینهها را با توجه به نیازهای بینایی خود پیدا کنید.
7. موارد منع انجام کراتوپلاستی چیست؟
اگر احتمال بازیابی عملکرد یا یکپارچگی قرنیه شما با کراتوپلاستی کم باشد یا جراحی در برداشتن بافتی که منجر به آسیب بیشتر به چشم میشود، ناتوان باشد، ممکن است کاندیدای مناسبی نباشید. علاوه بر این، اگر احتمال رد پیوند بالا باشد، پزشک ممکن است این جراحی را به شما پیشنهاد نکند. بیماریهایی مانند خشکی چشم، رشد عروق خونی در قرنیه و عفونتهای چشم میتوانند خطر رد پیوند را افزایش دهند.
8. درصد موفقیت پیوند قرنیه چقدر است؟
کراتوپلاستی یکی از موفقیتآمیزترین جراحیهای پیوند محسوب میشود و درصد موفقیت آن حدود 90 درصد است. پیوندهای قرنیه میتوانند حداقل 10 سال دوام بیاورند؛ ولی ممکن است زودتر به جایگزینی نیاز پیدا کنند. اگر پیوند شکست بخورد، میتوان این جراحی را دوباره تکرار کرد.
