عارضه هايفما Hyphema چشم چیست؟
هايفما Hyphema یک اصطلاح پزشکی است و به حالتی گفته میشود که خون در محفظه جلویی (قدامی) چشم جمع شود. این مشکل میتواند خود به خود یا در اثر بیماریهای چشمی خاصی به وجود بیاید، اما شایعترین علت آن وارد شدن ضربه به چشم است. اگر چشم ضربه ببیند، عروق عنبیه (قسمت رنگی چشم) ممکن است پاره شوند و خون در محفظه جلویی چشم جمع شود، که منجر به ایجاد هایفما میشود. افزایش فشار چشم میتواند از عوارض بعدی این خونریزی باشد. در برخی موارد تروما نیز میتواند علتی برای هایفما باشد و باید جدی گرفته شود. اگر دچار این حالت شدید در سریعترین زمان ممکن به پزشک مراجعه کنید. در این مقاله با عوامل ایجاد کننده این عارضه و نحوه درمان آن آشنا میشویم.
هايفما چیست و کدام بخش چشم را درگیر میکند؟
در هایفما، خون در جلوی عنبیه که حلقهای از بافت ماهیچهای است و به چشم شما رنگ میدهد، جمع میشود. در این حالت، اتاق قدامی چشم دچار خونریزی شده و دلایل مختلفی برای آن وجود دارد. در اثر این عارضه، خون در اتاق قدامی چشم جمع میشود و ممکن است جلوی مسیر نور را مسدود کند، که باعث کاهش دید میشود. در واقع تجمع گلبولهای قرمز خون در این ناحیه به عنوان هایفما شناخته شده و مقدار کمی از آن که فقط در معاینه میکروسکوپی قابل دیدن است، میکروهایفما نام دارد. در بیشتر موارد افرادی با سابقه تروما یا افرادی که جراحی چشم انجام دادهاند، دچار این مشکل میشوند.
برخی از افراد هایفما را با پارگی رگ خونی جلوی چشم اشتباه میگیرند و حتی از آن ساده میگذرند، درحالیکه این مشکل اصلا چیز سادهای نیست و فرد حتما باید تحت درمان قرار بگیرد. پارگی رگ خونی در چشم که به آن خونریزی زیر ملتحمه هم گفته میشود، شایع بوده و ضرری ندارد و اغلب بعد از چند روز بهبود مییابد. در مقابل Hyphema یک عارضه جدی است و اگر درمان نشود، مشکلات بیشتری را برای چشم شما به وجود میآورد. توصیه میکنیم برای درمان این مشکل و سایر مشکلات مانند تنبلی چشم، به کلینیک دکتر مقدسی که به عنوان بهترین چشم پزشک تهران فعالیت میکنند، مراجعه کنید.
علل ایجاد هايفما
دلایل مختلفی برای بروز این بیماری وجود دارد، اما مهم ترین آنها عبارتند از:
- ضربات وارد شده به چشم
- جراحیهای داخل چشم
- به شکل خود به خودی
- رگهای خونی غیر طبیعی در سطح عنبیه
- عفونت چشم ناشی از ویروس تبخال
- مشکلات لخته شدن خون
- عوارض پس از عمل آب مروارید که منجر به خونریزی شود
- تصادف
- در برخی موارد نادر به دلیل انواع سرطانهای چشم
علائم و نشانههای هایفما
برخی از مهمترین علائم و نشانههای هايفما Hyphema شامل تاری دید و درد چشم است. تاری دید به دلیل انسداد مسیر نور توسط خون جمعشده در محفظه قدامی چشم، اتفاق میافتد و پس از رفع شدن مشکل، از بین میرود. درد چشم نیز اغلب ناشی از افزایش فشار داخلی چشم و التهاب بافتهای آسیبدیده، است. در این حالت یک رسوب از خون در داخل چشم به صورت لایه لایه قرمز یا تیره مشاهده میشود و پزشک میتواند با مشاهده آن، مشکل را تشخیص دهد. برای درک بهتر میتوان این عارضه را به شکل زیر درجهبندی کرد:
- درجه ۰ (میکروهایفما): خون بسیار اندک است و فقط با معاینه میکروسکوپی قابل مشاهده است
- درجه ۱: خون به صورت لایه لایه یک سوم محفظه قدامی چشم را پر میکند
- درجه ۲: خون لایه لایه، یک سوم تا نیمی از اتاق قدامی چشم را میپوشاند
- درجه ۳: خون به شکل لایه لایه نیمی از محفظه قدامی چشم شما را پر میکند
- درجه ۴ (هایفمای کامل): خون لایه لایه که اغلب قرمز تیره یا سیاه است، اتاق قدامی چشم را به طور کامل میپوشاند
همه این علائم بعد از بهبود چشم از بین میروند، اما نکته مهم در پروسه درمان، مراجعه سریع به پزشک است. با مراجعه فوری به چشم پزشک میتوان از بروز عوارضی مانند گلوکوم جلوگیری کرد.
عوارض هایفما چیست؟
افزایش فشار داخلی چشم یکی از خطرناکترین و جدیترین عوارض هایفما است و میتواند حتی سالها بعد از ابتلا به این مشکل هم رخ بدهد. از این رو توصیه میکنیم افراد مبتلا به این بیماری، چند ماه یکبار به پزشک مراجعه کنند تا فشار چشم آنها اندازهگیری شود. توجه داشته باشید که فشار داخل چشم فقط توسط پزشک قابل اندازهگیری است و به همین دلیل مراجعه دورهای به چشم پزشک اهمیت بسیار زیادی دارد.
در موارد شدیدتر این بیماری، رنگ قرنیه تغییر میکند و اغلب در کودکان زیر 9 سال، عوارض و خطرات آن بیشتر است. در هایفمای ناشی از ضربه، سایر اجزای چشم مثل مردمک، عدسی، شبکیه و عصب بینایی نیز آسیب میبینند و این عوامل باعث تاری دید میشوند. این مشکل به تدریج از بین میرود و دید بیمار به مرور بهبود مییابد.
خوشبختانه این بیماری قابل پیشگیری است و اکثر پزشکان معتقدند که ۹۰٪ از هایفماهای ناشی از آسیبهای مرتبط با ورزش و ضربه، با محافظت مناسب از چشم مانند استفاده از ماسکهای محافظ یا عینک قابل پیشگیری هستند. همچنین محافظت از چشم، یک روش بسیار مهم برای جلوگیری از هایفما ناشی از آسیبهای چشمی مرتبط با فعالیتهایی مانند استفاده از ابزارهای برقی است. شما باید در حین انجام اینگونه کارها از محافظهای چشم مثل عینک مخصوص استفاده کنید.
شایان ذکر است که در کلینیک دکتر مقدسی چشم پزشک باسابقه و حاذق پایتخت، خدمات تشخیص و درمان انواع بیماریهای چشم و همچنین اندازهگیری فشار داخلی چشم، ارائه میشود. میتوانید برای اطمینان از سلامت چشمهای خود، به کلینیک مراجعه کنید.
تشخیص هایفما چگونه است؟
دکتر مقدسی با معاینه دقیق، این مشکل را تشخیص میدهند؛ البته ممکن است از آزمایشهای مخصوص برای تشخیص بهتر و دقیقتر کمک بگیرند که عبارتاند از:
- تست حدت بینایی
- معاینه با لامپ شکافی
- گونیوسکوپی
- تونومتری (تونومتری)
- سونوگرافی
- س تی اسکن
- آزمایش خون مخصوص
روش های درمان هایفما
چند روش مختلف برای درمان این بیماری وجود دارد، البته این روشها به طور مستقیم مشکل را از بین نمیبرند. راهکارهای درمانی از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و جلوی بروز عوارض حادتر را میگیرند. در بیشتر موارد درمانهایی مانند داشتن استراحت کافی، پرهیز از فعالیتهای جسمی شدید و ورزشهای برخوردی، محافظت از چشم با چشمبند یا محافظ و بالا نگه داشتن سر بالاتر از سطح قلب (بهویژه هنگام خواب) توسط پزشک توصیه میشوند.
همچنین چشم پزشک داروهای ضدالتهابیها و داروهای گلوکوم را برای پیشگیری از عوارض جدی، همراه با مسکنهای بدون نسخه مانند استامینوفن تجویز میکند. به هیچ عنوان از داروهای NSAID مانند ایبوپروفن یا آسپرین استفاده نکنید، زیرا این داروها میتوانند موجب خونریزی مجدد چشم شوند. در موارد بسیار نادر که آسیب خیلی شدید است، ممکن است نیاز به جراحی باشد.
بهتر است در دوران نقاهت هایفما، به توصیههای پزشک خود عمل کنید و به هیچ عنوان سراغ خوددرمانی نروید. اگر پزشک به شما استفاده از چشم بند را توصیه کرده حتماً از آن استفاده کنید و پس از مدت مشخص شده آن را بردارید. 5 روز اول بعد از ابتلا به بیماری بسیار مهم است و شما باید در طول این پنج روز تحت درمان قرار بگیرید. هر چه زودتر به پزشک مراجعه کنید، تشخیص راحتتر بوده و دوره درمان کوتاهتر است.
سخن نهایی
در این مطلب در مورد بیماری هايفما Hyphema صحبت کردیم و روشهای درمان آن را نیز توضیح دادیم. باید در آخر به این نکته هم اشاره کنیم بیماری که یک بار دچار هایفما شده، باید در تمام طول زندگی، جلوی آسیب مجدد به چشم خود را بگیرد. اگر ورزشکار هستید و دچار این بیماری شدید، اصلا سراغ فعالیتهای ورزشی پرخطر مانند ورزشهای رزمی نروید، زیرا ممکن است چشم شما ضربه ببیند. پس از ابتلا به این مشکل چشمهای شما حساس هستند و حتی یک ضربه کوچک میتواند باعث بروز عوارض شدیدتر شود. بعد از ابتلا حتما در کوتاهترین زمان ممکن به کلینیک دکتر مقدسی، مراجعه کنید و پس از درمان نیز به صورت دورهای، معاینات چشم را انجام دهید.
سوالات متداول
آیا هايفما همیشه ناشی از ضربه است؟
هایفما همیشه در اثر ضربه رخ نمیدهد؛ اگرچه تروما شایعترین علت است. این عارضه میتواند خودبهخود و به دلیل بیماریهایی مانند نئوپلازی عروقی عنبیه، عفونتهای ویروسی (مانند هرپس)، اختلالات انعقادی خون (هموفیلی، سلول داسیشکل) یا تومورهای چشمی اتفاق بیفتد.
علائم اولیه Hyphema چیست و چگونه میتوان سریع تشخیص داد؟
علائم اولیه هایفما شامل تاری یا کاهش دید، درد چشم و مشاهده رسوب خون لایهلایه در جلوی عنبیه (قرمز روشن یا تیره) است. پزشک میتواند با معاینه مستقیم چشم یا اسلیتلمپ، خون را در محفظه قدامی مشاهده کرده و روش درمانی مناسب را به بیمار توصیه کند.
آیا Hyphema میتواند باعث نابینایی دائمی شود؟
در موارد شدید و درماننشده، هایفما میتواند باعث نابینایی دائمی شود. عوارضی مانند گلوکوم، آسیب قرنیه، تنبلی چشم (بهویژه در کودکان) یا آسیب شبکیه (عصب بینایی) باعث از دست دادن دائمی بینایی میشود.
آیا داروهای رقیقکننده خون باعث افزایش احتمال Hyphema میشوند؟
داروهای رقیقکننده خون مانند آسپرین، وارفارین یا الکل احتمال هایفما را افزایش میدهند؛ این داروها عملکرد پلاکت یا ترومبین را مختل کرده و در افراد مستعد خونریزی را تشدید میکنند.
