انواع لنزهای تماسی
لنزهای تماسی از ریشههای قرن نوزدهمی خود راه درازی را پیمودهاند. این لنزها که اغلب بهعنوان جایگزینی مدرن و زیباییشناختی برای عینکهای طبی در نظر گرفته میشوند، انقلابی در اصلاح بینایی ایجاد کردهاند. امروزه با پیشرفتهای چشمگیر در علم مواد و بیومکانیک، میتوانید طیف وسیعی از لنزهای تماسی راحت و قابلتنفس را پیدا کنید که هر کدام برای نیازها، سبک زندگی و وضعیت سلامت چشم افراد مختلف طراحی شدهاند. حتی آنها را بهصورت آنلاین سفارش دهید. در ادامه این مطلب، انواع لنزهای تماسی را بشناسید و با اطلاعات بهروز ویژگیها، نحوه مراقبت و نکاتی که باید پیش از استفاده در نظر گرفت، لنز مناسب چشم خود را انتخاب کنید.
لنز تماسی چیست؟
لنز تماسی (Contact Lens) یک عدسی کوچک، نازک و خمیده است که برای اصلاح مشکلات انکساری چشم مانند نزدیکبینی (myopia)، دوربینی (hyperopia)، پیرچشمی (presbyopia) و آستیگماتیسم (Astigmatism) یا برای مقاصد زیبایی و درمانی، به طور مستقیم بر روی لایه اشکی روی سطح قرنیه چشم قرار میگیرد. بر خلاف عینکها که نور را از فاصله چندمیلیمتری چشم هدایت میکنند، لنزها مستقیماً بر روی سطح چشم نشسته و نور را در نقطه کانونی صحیح بر روی شبکیه متمرکز میسازند. این امر باعث میشود میدان دید کاملتر باشد و تصاویر دقیقتر به نظر برسند.
لنزهای تماسی وقتی بهدرستی در چشم شما قرار میگیرند، تا حد زیادی برای دیگران قابلمشاهده نیستند. ازآنجاکه لنزها به طور طبیعی با چشم شما حرکت میکنند، همیشه با چشم هماهنگ هستند و مانعی برای یک سبک زندگی فعال ایجاد نمیکنند. این برای ورزشکاران و افرادی که فعالیت بدنی بالایی دارند، یک مزیت بزرگ محسوب میشود.
معرفی انواع لنزهای تماسی
لنزهای تماسی برای بهبود بینایی شما روی سطح چشمان شما قرار میگیرند. برخی را در طول روز استفاده میکنید و قبل از خواب دور میاندازید. برخی دیگر را در طول شب تمیز کرده و دوباره استفاده میکنید. انواع لنز تماسی برنامه استفاده (مدت زمانی که میتوانید لنزها را در چشم نگه دارید) و برنامه جایگزینی (زمانی که به لنزهای جدید نیاز دارید) خاصی دارد. تنوع در ساختار و مواد تشکیلدهنده لنزها، امکان پاسخگویی به طیف وسیعی از نیازهای بینایی را فراهم کرده است.
اصلیترین دستهبندیهای لنزهای تماسی بر اساس میزان سختی و محتوای آب آنها صورت میگیرد. نوع لنز تماسی که چشمپزشک شما تجویز میکند به نیازهای بینایی و پزشکی شما بستگی دارد.
لنزهای تماسی نرم
لنزهای تماسی نرم (Soft Contact Lenses) رایجترین انواع لنزهای تماسی مورداستفاده در سراسر جهان هستند که برای اولینبار در دهه ۱۹۷۰ در آمریکا در دسترس قرار گرفتند و از آن زمان به بعد جایگاه برتر را در دنیای لنزهای تماسی به خود اختصاص دادهاند. این لنزها از مواد پلیمری هیدروژلی (Hydrogel) یا سیلیکون هیدروژل ساخته شدهاند که قابلیت جذب مقدار زیادی آب دارند. آنها نازک و انعطافپذیر هستند، بنابراین بهراحتی به شکل چشم شما در میآیند. لنزهای تماسی نرم، بهویژه انواع سیلیکون هیدروژل، در حفظ رطوبت و عبور اکسیژن به قرنیه عملکرد بسیار خوبی دارند، اگرچه لنزهای هیدروژلی قدیمیتر از نظر اکسیژنرسانی محدودتر هستند. آنها معمولاً راحتترین نوع لنز تماسی محسوب میشوند.
مزایا: راحتی فوقالعاده، دوره سازگاری کوتاه و دسترسی آسان. به دلیل نرمی و انعطافپذیری بالا، بهندرت باعث آزار و سوزش چشم میشوند و برای استفادهکنندگان مبتدی بسیار مناسباند
معایب: در مقایسه با لنزهای سخت RGP، اکسیژنرسانی برخی لنزهای نرم بهویژه انواع هیدروژلی قدیمیتر کمتر است، هرچند لنزهای سیلیکون هیدروژل جدید این تفاوت را تا حد زیادی کاهش دادهاند. نیاز به تعویض مکرر (روزانه، هفتگی یا ماهانه) برای جلوگیری از تجمع پروتئین و میکروب
لنزهای تماسی سخت نفوذپذیر به گاز (RGP)
شاید برایتان سوال باشد که لنز سخت چیست؟ لنزهای تماسی سخت نفوذپذیر به گاز (Rigid Gas Permeable (RGP) Contact Lenses) برخلاف نامشان، سخت و غیرقابلانعطاف هستند، یعنی نمیتوانند مانند لنزهای نرم خموراست شوند. بااینحال، همانطور که از نامشان پیداست، آنها از موادی ساخته شدهاند که اجازه نفوذ اکسیژن به قرنیه را میدهند. این لنزها معمولاً برای اصلاح آستیگماتیسم شدید، قوز قرنیه (کراتوکونوس) و برخی از مشکلات انکساری پیچیده که لنزهای نرم قادر به اصلاح کامل آنها نیستند، به کار میروند. لنزهای RGP نسبت به لنزهای نرم کمتر مستعد جمعشدن رسوبات تحریککننده هستند. اگر به دنبال مشاوره تخصصی در این زمینه هستید، مراجعه به دکتر مقدسی که به عنوان بهترین چشم پزشک تهران فعالیت میکند، میتواند راهنمای شما باشد.
مزایا: وضوح بینایی بسیار بالا (اغلب بهتر از لنز نرم)، دوام و طول عمر بیشتر و اکسیژنرسانی عالی
معایب: دوره سازگاری طولانیتر (عادتکردن به آنها مدتی طول میکشد و بسیاری از افراد در ابتدا آنها را نسبت به لنزهای نرم راحتتر نمیدانند) و احساس جسم خارجی در چشم در ساعات اولیه استفاده
لنزهای تماسی اسکلرال (Scleral)
یکی دیگر از انواع لنزهای تماسی، لنزهای تماسی اسکلرال (Scleral Contact Lenses)، هستند. درواقع این نوع، لنزهای تماسی سفتوسخت با نفوذپذیری گاز هستند که در قسمت وسیعتری از چشم قرار میگیرند تا صلبیه که قسمت سفید چشم شماست را بپوشانند. در واقع این لنزها زیرمجموعهای از لنزهای سخت هستند؛ اما اندازه بسیار بزرگتری دارند. این لنزها بهجای تکیه بر قرنیه، بر روی سفیدی چشم (صلبیه یا اسکلرا) قرار میگیرند و یک فضای پر از مایع بین لنز و قرنیه ایجاد میکنند. آنها معمولاً برای کمک به مشکلات بینایی ناشی از ناهنجاریهای قرنیه تجویز میشوند.
- موارد استفاده: بهترین گزینه برای اصلاح مشکلات شدید خشکی چشم، قوز قرنیه پیشرفته و چشمهایی که پس از جراحی دچار ناهمواری شدید قرنیه شدهاند
- مزایا: پوشش کامل قرنیه و محافظت از آن، ثبات بسیار بالا و راحتی استثنایی پس از سازگاری اولیه به دلیل عدم تماس با قرنیه
لنزهای تماسی هیبریدی
همانطور که از نامشان پیداست، لنزهای هیبریدی ترکیبی از ویژگیهای لنزهای نرم و سخت هستند. این لنزها معمولاً دارای هسته مرکزی سخت RGP برای وضوح بینایی بالا و یک پوشش خارجی نرم هیدروژلی هستند تا راحتی بیشتری را فراهم آورند. این ساختار، دید واضحتر یک لنز RGP را با راحتی یک لنز نرم فراهم میکند.
- مزایا: ترکیب وضوح لنز سخت با راحتی لنز نرم. برای افرادی که نیاز به اصلاح آستیگماتیسم پیچیده دارند اما نمیتوانند راحتی لنزهای سخت را تحمل کنند، ایدئال هستند
- معایب: لنزهای هیبریدی بهتناسب بسیار دقیقی نیاز دارند و معمولاً هزینه بیشتری نسبت به سایر انواع لنزها دارند، بنابراین به طور گسترده مورداستفاده قرار نمیگیرند.
ویژگی های لنزهای تماسی
هنگام انتخاب لنز، علاوه بر نوع (نرم یا سخت)، باید به برخی ویژگیهای کلیدی نیز توجه کنید، از جمله:
- نفوذپذیری اکسیژن (Dk/t): این مهمترین معیار برای سلامت قرنیه است. لنزهایی با نفوذپذیری بالا (معمولاً لنزهای سیلیکون هیدروژل و RGP) اجازه میدهند اکسیژن بیشتری به قرنیه برسد که خطر هیپوکسی (کمبود اکسیژن) و عوارض بعدی را کاهش میدهد
- محتوای آب: نشاندهنده میزان آبی است که ماده لنز جذب کرده است. لنزهای نرم با محتوای آب بالاتر معمولاً در ابتدا راحتتر هستند، اما در محیطهای خشک ممکن است آب خود را ازدستداده و باعث خشکی چشم شوند
- قطر و انحنای پایه: این اندازهها باید دقیقاً با شکل قرنیه فرد منطبق باشند تا لنز بهدرستی روی چشم قرار گیرد
- نحوه تعویض: لنزها بر اساس طول عمرشان دستهبندی میشوند: روزانه (یکبارمصرف)، دوهفتهای، ماهانه یا سالانه. انتخاب نوع تعویض تأثیر مستقیمی بر بهداشت و نگهداشت آنها دارد
- کاربرد (تجویزی): لنزها میتوانند برای اصلاح نزدیکبینی/دوربینی (اسفریک)، آستیگماتیسم (توریک) یا پیرچشمی (مولتی فوکال/بایفوکال) باشند
چه کسانی نباید از لنز تماسی استفاده کنند؟
اگرچه لنزهای تماسی برای اکثر افراد ایمن هستند، اگر موارد زیر را داشته باشید، ممکن است برای شما مناسب نباشند:
- بیماری خشکی چشم دارید
- عفونتهای مکرر چشم دارید
- آلرژی شدید دارید
- زمان زیادی را در مناطقی با گردوغبار یا دود میگذرانید
- اگر به دلیل مشغله زیاد یا عدم دقت، قادر به تمیزکردن صحیح لنزها نیستید.
لازم به ذکر است که برخی افراد ترجیح میدهند بهجای استفاده از لنزهای تماسی، از روشهای جایگزین اصلاح عیوب انکساری استفاده کنند. یکی از این روشها، عمل فمتو اسمایل چشم است که در صورت داشتن شرایط مناسب و پس از بررسی کامل توسط چشمپزشک، میتواند بهعنوان یک گزینه درمانی مورد ارزیابی قرار گیرد.
چگونگی مراقبت و نگهداری از لنزهای تماسی
رعایت دقیق دستورالعملهای مراقبت، ضامن سلامت چشم و طول عمر انواع لنزهای تماسی است. مراقبت نادرست بزرگترین عامل خطر برای عفونتهای چشمی جدی است، پس:
- قبل از لمس لنز، دستهای خود را کاملاً بشویید و آنها را با یک حوله تمیز و بدون پرز خشک کنید. صابونی را انتخاب کنید که فاقد لوسیون، روغن یا عطر باشد. این صابونها ممکن است لایهای روی دستهای شما باقی بگذارند که میتواند به لنز منتقل شود و چشمان شما را تحریک کند.
- لنزهای چند بار مصرف باید روزانه با محلولهای مخصوص لنز تمیز و در محفظه مخصوص با محلول تازه نگهداری شوند. هرگز از آب لولهکشی یا بزاق دهان برای شستشو استفاده نکنید
- لنزها و جعبه نگهداری آنها را بهطور منظم تمیز کنید و هرگز از آب یا بزاق (تف) برای شستوشوی لنز یا محفظه آن استفاده نکنید. این مواد حاوی میکروب هستند. فقط از محلول تمیزکننده لنز استفاده کنید. پزشک شما به شما خواهد گفت که از چه نوع محلولی استفاده کنید. در ضمن محفظه لنز باید هر سه ماه یکبار تعویض شود
- آب را از لنز خود دور نگه دارید. آب حتی اگر تمیز به نظر برسد، میتواند حاوی میکروبهای میکروسکوپی باشد که میتوانند باعث عفونت چشم شوند. هنگام شنا، حمامکردن یا استفاده از وان آب گرم از لنز خود استفاده نکنید
- قبل از خواب حتماً لنزهای خود را خارج کنید. در اکثر موارد، خوابیدن با لنز توصیه نمیشود، مگر اینکه لنز شما از نوع مخصوص استفاده طولانیمدت (Extended Wear) باشد و چشمپزشک شما آن را تأیید کرده باشد. افرادی که در طول شب از لنز استفاده میکنند، در معرض خطر بیشتری برای عفونت چشم هستند.
- فقط از قطرههای چشمی سازگار با لنزهای تماسی استفاده کنید
- دقیقاً طبق برنامه توصیهشده توسط اپتومتریست لنزها را تعویض کنید، حتی اگر احساس میکنید هنوز خوب کار میکنند
جمعبندی
لنزهای تماسی ابزاری فوقالعاده برای اصلاح بینایی هستند که راحتی، زیبایی و وضوح بینظیری را ارائه میدهند. از لنزهای نرم برای راحتی روزمره تا لنزهای RGP و اسکلرال برای مشکلات پیچیده، هر فرد با مشورت با پزشک متخصص میتواند بهترین نوع لنز متناسب با فیزیولوژی چشم و سبک زندگی خود را انتخاب کند. کلید موفقیت در استفاده از لنزها، درک دقیق نیازها، انتخاب صحیح محصول و پایبندی سختگیرانه به رژیم مراقبتی توصیه شده توسط چشمپزشک است. دکتر مقدسی یکی از بهترین چشمپزشکان و متخصصان مطرح در تهران است که به دلیل مهارت، تجربه و تخصص بالایی که در این زمینه دارند، میتوانند شما را در انتخاب بهترین انواع لنزهای تماسی، راهنمایی کنند. کافی است از طریق پلهای ارتباطی درج شده در سایت، برای رزرو نوبت، اقدام کنید.
سوالات متداول لنزهای تماسی
آیا لنز سخت (RGP) راحت است؟
میزان راحتی لنزهای سخت RGP بهمرورزمان افزایش مییابد. در ابتدا، ممکن است احساس وجود یک جسم خارجی وجود داشته باشد، اما با عادتکردن قرنیه و پلکها (که معمولاً چند روز تا دو هفته طول میکشد)، راحتی به سطحی قابلقبول میرسد.
آیا زمانبر است تا به آن عادت کنم؟
میزان زمان سازگاری بهشدت به نوع چشم، حساسیت فردی و نوع لنز بستگی دارد، RGPها به زمان بیشتری برای عادتکردن نیاز دارند.
آیا لنزهای تماسی برای آستیگماتیسم کاربرد دارند؟
بله، لنزهای تماسی توریک (Toric) به طور خاص برای اصلاح آستیگماتیسم طراحی شدهاند. این لنزها دارای دونقطه مرجع برای حفظ جهتگیری صحیح روی چشم هستند تا همزمان هم قدرت خمیدگی و هم قدرت آستیگماتیسم را تصحیح کنند.
لنز تماسی روزانه چه مزیتی دارد نسبت به لنز ماهانه؟
مزیت اصلی لنز روزانه، بهداشت کامل است. ازآنجاکه هر روز یک جفت لنز نو استفاده میشود، خطر تجمع رسوبات پروتئینی، آلرژنها و میکروبها به صفر میرسد. این امر برای افرادی که مستعد عفونت هستند یا به محلولهای نگهداری حساسیت دارند، بسیار مطلوب است، اگرچه از نظر اقتصادی ممکن است گرانتر تمام شود.
