جراحی پروبینگ مجرای اشکی
پروبینگ چشم یا پروبینگ مجرای اشکی روشی برای بازکردن مسیر اشکی مسدود یا تنگشده است که میتواند در برخی بیماران مبتلا به انسداد مجرای اشکی مورد استفاده قرار گیرد. این مشکل، بهویژه در کودکان، میتواند با علائمی مانند اشکریزش مداوم و ترشحات اطراف چشم همراه باشد.
در این مقاله توضیح میدهیم عمل پروبینگ چشم چیست، چه زمانی برای انسداد مجرای اشکی مطرح میشود، چگونه انجام میشود و چه تفاوتی بین پروبینگ در کودکان و بزرگسالان وجود دارد. همچنین درباره مراقبتهای بعد از پروبینگ، احتمال برگشت انسداد و روشهای دیگری که ممکن است در برخی بیماران مورد استفاده قرار گیرند صحبت میکنیم.
توجه داشته باشید که انتخاب روش درمان به علت، محل و شدت انسداد و شرایط بیمار بستگی دارد و باید پس از معاینه و ارزیابی چشمپزشک انجام شود.
عمل پروبینگ مجرای اشکی چیست؟
انسداد مجرای اشکی زمانی ایجاد میشود که مسیر طبیعی خروج اشک از چشم به سمت بینی باریک یا مسدود شود. در نتیجه، اشک روی سطح چشم جمع میشود و ممکن است باعث اشکریزش مداوم، ترشحات اطراف پلک و گاهی التهاب یا عفونت داخل چشم شود. در کودکان، شایعترین نوع انسداد، مادرزادی است و در بسیاری از موارد طی سال اول زندگی بهصورت خودبهخود برطرف میشود.
پروبینگ مجرای اشکی روشی است که در آن یک پروب ظریف از مسیر مجرای اشکی عبور داده میشود تا انسداد باز شود و مسیر تخلیه اشک دوباره برقرار شود. در کودکان، پروبینگ معمولاً زمانی مطرح میشود که انسداد مادرزادی با گذشت زمان برطرف نشده باشد یا علائم آن قابل توجه باشد.
تشخیص انسداد مجرای اشکی و تصمیمگیری درباره پروبینگ باید بر اساس معاینه و ارزیابی پزشک انجام شود، زیرا هر نوع آبریزش چشم الزاماً ناشی از انسداد مجرای اشکی نیست.
چه زمانی پروبینگ مجرای اشکی انجام میشود؟
همه موارد انسداد مجرای اشکی بلافاصله به پروبینگ نیاز ندارند. انتخاب زمان و روش درمان به سن بیمار، علت انسداد، شدت علائم و وضعیت مسیر اشکی بستگی دارد.
در کودکان مبتلا به انسداد مادرزادی، بسیاری از موارد در ماههای ابتدایی زندگی بدون جراحی برطرف میشوند. در صورتی که انسداد باقی بماند یا علائم قابل توجه باشد، چشمپزشک ممکن است پروبینگ را بهعنوان یکی از گزینههای درمانی مطرح کند.
در بزرگسالان، علت انسداد اهمیت بیشتری دارد و ابتدا باید مشخص شود که انسداد در کدام قسمت سیستم تخلیه اشک قرار دارد و آیا بیماری یا مشکل دیگری در ایجاد علائم نقش دارد. در مواردی که انسداد پایدار باشد، بسته به محل و علت آن ممکن است روشهای مختلفی از جمله پروبینگ، لولهگذاری یا سایر روشهای جراحی مورد بررسی قرار گیرند.
علائم انسداد مجرای اشکی چیست؟
مهمترین علامت انسداد مجرای اشکی، جمعشدن یا سرریز شدن اشک از چشم است. بسته به شدت انسداد و وجود التهاب یا عفونت، علائم دیگری نیز ممکن است ایجاد شوند.
- قرمزی چشم: بخش سفید چشم ممکن است به علت آبریزش بیش از اندازه چشم و التهاب غشاهای شفاف پوشاننده آن قرمز و تحریک شود
- چشم صورتی: افراد مبتلا ممکن است التهاب و عفونتهای مکرر چشم، مانند کنژنکتیویت را تجربه کنند. کنژنکتیویت با نام التهاب ملتحمه یا چشم صورتی نیز شناخته میشود
- اری یا کاهش موقت وضوح دید: جمعشدن اشک روی سطح چشم میتواند باعث تاری موقت دید شود.
- درد، یا تورم: در صورت همراه شدن انسداد با التهاب یا عفونت کیسه اشکی، ممکن است درد، قرمزی و تورم بهویژه در قسمت داخلی چشم ایجاد شود.
- ترشحات خشکشده روی پلکها: آبریزش بیش از اندازه چشم و التهاب معمولا منجر به خشکشدن ترشحات روی پلکها و اطراف آنها میشود
- چرک: چرک یا مخاط ممکن است از چشمهای افراد مبتلا ترشح شود
در برخی افراد، انسداد مجرای اشکی میتواند با ترشحات و عفونت کیسه اشکی همراه شود. داکریوسیستیت، یعنی عفونت کیسه اشکی، میتواند با درد، قرمزی و تورم در قسمت داخلی چشم همراه باشد و در صورت بروز علائم عفونت باید توسط پزشک ارزیابی شود.
از طرف دیگر، آبریزش چشم همیشه به معنی انسداد مجرای اشکی نیست و مشکلات سطح چشم مانند خشکی چشم نیز میتوانند با آبریزش واکنشی همراه باشند. به همین دلیل، در صورت تداوم آبریزش، تشخیص علت اصلی اهمیت دارد. در صورت مطرح بودن خشکی چشم، بررسی و درمان خشکی چشم میتواند بخشی از ارزیابی و درمان مشکل باشد.
مراحل انجام عمل پروبینگ چشم
روش انجام پروبینگ به سن بیمار، شرایط انسداد و نحوه انجام پروسیجر بستگی دارد. در کودکان، روش انجام و نوع بیحسی یا بیهوشی با بزرگسالان متفاوت است. در ادامه، روند کلی پروبینگ در این دو گروه را بررسی میکنیم.
روش پروبینگ در کودکان
در کودکان مبتلا به انسداد مادرزادی مجرای اشکی، ابتدا معمولاً فرصت داده میشود تا انسداد در ماههای ابتدایی زندگی بهصورت خودبهخود برطرف شود. اگر انسداد باقی بماند یا علائم شدید باشد، چشمپزشک ممکن است پروبینگ را پیشنهاد کند.
در پروبینگ، پس از آمادهسازی و گشاد کردن مسیر ورودی مجرای اشکی، یک پروب ظریف از مجرای اشکی عبور داده میشود تا محل انسداد باز شود. بسته به سن کودک و شرایط او، پروسیجر ممکن است در محیط درمانی و با روش بیحسی یا بیهوشی مناسب انجام شود. در کودکان بزرگتر، انجام پروبینگ معمولاً به شرایطی نیاز دارد که امکان کنترل مناسب حرکات کودک فراهم باشد.
پس از پروبینگ، پزشک وضعیت باز بودن مسیر اشکی را بررسی میکند و در برخی موارد، اگر انسداد پیچیده باشد یا پروبینگ موفقیت کافی نداشته باشد، روشهای دیگری مانند لولهگذاری مجرای اشکی یا سایر مداخلات ممکن است مطرح شوند.
روش پروبینگ چشم در بزرگسالان
جراحی انسداد مجرای اشکی با روش پروبینگ در بزرگسالان ممکن است با بیهوشی عمومی شروع شود. اگر بیهوشی عمومی امکانپذیر نباشد، میتوان این جراحی را با بیحسی موضعی انجام داد؛ ولی معمولا بیهوشی عمومی ترجیح داده میشود؛ زیرا میتوان هم راههای هوایی و هم فشارخون را در آن کنترل کرد. مراحل بعدی شامل عبوردادن یک میل انعطافپذیر و نازک از مجرای اشکی و رفع هر گونه انسداد درون آن هستند.
مراقبتهای بعد از پروبینگ مجرای اشکی
مراقبتهای بعد از پروبینگ به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد. ممکن است برای مدت کوتاهی اشکریزش، تحریک، مقدار کمی خون یا ترشح ایجاد شود. نوع قطره یا دارویی که پس از پروسیجر استفاده میشود نیز باید طبق دستور پزشک باشد.
پس از پروبینگ، دستها را پیش از تماس با اطراف چشم بهخوبی بشویید و از دستکاری یا مالش چشم خودداری کنید. درباره زمان بازگشت به فعالیتهایی مانند شنا یا استفاده از محصولات اطراف چشم نیز باید دستور پزشک را رعایت کنید.
در صورت بروز درد قابل توجه، تورم شدید، خونریزی غیرعادی، ترشحات چرکی یا تب، باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود.
مزایای عمل پروبینگ چشم چیست؟
جراحی انسداد مجرای اشکی با روش پروبینگ اغلب میتواند این بیماری را با موفقیت درمان کند. نرخ موفقیت این جراحی بهویژه در نوزادان بالاست و بسیاری از بزرگسالان مزایای زیر را بدون نیاز به جراحیهای تهاجمی تجربه میکنند:
- رفع آبریزش مداوم چشم: این جراحی با بازکردن مجرای اشکی مسدودشده و بازیابی جریان طبیعی اشک به کاهش آبریزش بیش از اندازه چشم کمک میکند
- بهبود راحتی چشم: این جراحی با بازیابی تخلیه طبیعی اشک، باعث میشود که سطح چشمها مرطوب بماند و تحریک و خارش را کاهش میدهد
- پیشگیری از عوارض: این جراحی میتواند از عوارض خطرناکتری مانند آسیب قرنیه و عفونتهای چشمی مزمن پیشگیری کند
- افزایش کیفیت زندگی: این جراحی با رفع آبریزش مداوم و تحریک چشم، کیفیت زندگی بیمار را بهصورت قابلتوجهی بهبود میدهد
نکاتی که باید قبل از جراحی پروبینگ مجرای اشکی در کودکان رعایت شوند
اگر چشمپزشک جراحی پروبینگ مجرای اشکی را برای کودکتان تجویز کرده است، حتما نکات زیر را پیش از انجام آن رعایت کنید:
- حتما لیستی از داروهای مصرفی، بیماریهای فعلی، آلرژیها، بیماریهای چشمی گذشته و جراحیهای گذشته کودکتان تهیه کنید و به چشمپزشک نشان دهید. با رعایت این نکته، میتوانید به چشمپزشک کمک کنید برنامه درمانی شخصیسازیشدهای برای کودکتان ایجاد کند و خطر بروز عوارض را به حداقل برساند
- کودکتان باید پیش از جراحی ناشتا باشد. حتما دستورالعمل مرتبط با آن را از چشمپزشک بگیرید و طبق آن عمل کنید. اگر کودکتان چیزی در معده خود داشته باشد، ممکن است در زمان بیهوشی بالا بیاید و به ریههایش وارد شود
علاوه بر این دو نکته، ممکن است رعایت نکات دیگری نیز برای افزایش احتمال موفقیت این جراحی و کاهش خطر بروز عوارض ضروری باشد؛ بنابراین، حتما از چشمپزشک کودکتان در این باره سؤال کنید. دکتر مقدسی چشم پزشک باسابقه و حاذق در تهران همیشه این نکات را پیش از جراحی برای والدین توضیح میدهد.
قبل از پروبینگ مجرای اشکی چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
آمادگی قبل از پروبینگ به سن بیمار و نوع بیحسی یا بیهوشی بستگی دارد. اگر قرار است پروسیجر با بیهوشی انجام شود، رعایت دستورهای مربوط به ناشتا بودن اهمیت ویژهای دارد و زمان قطع غذا و مایعات باید دقیقاً طبق دستور مرکز درمانی باشد.
پیش از انجام پروبینگ، پزشک باید از داروهای مصرفی، حساسیتهای دارویی، بیماریهای زمینهای و سابقه جراحی یا مشکلات چشمی بیمار اطلاع داشته باشد.
والدین نیز باید درباره روش انجام پروسیجر، نوع بیحسی یا بیهوشی، مراقبتهای بعد از آن و علائمی که نیاز به مراجعه مجدد دارند، از پزشک یا مرکز درمانی سؤال کنند.
آیا پروبینگ تنها روش درمان انسداد مجرای اشکی است؟
خیر. روش درمان انسداد مجرای اشکی به سن بیمار، علت و محل انسداد و شدت علائم بستگی دارد. در کودکان مبتلا به انسداد مادرزادی، بسیاری از موارد در سال اول زندگی بدون جراحی برطرف میشوند و ممکن است در این مدت مراقبت و ماساژ مجرای اشکی توصیه شود. اگر انسداد باقی بماند، پروبینگ یکی از روشهای درمانی است که ممکن است مطرح شود.
در برخی موارد که پروبینگ موفق نباشد یا انسداد پیچیدهتر باشد، روشهایی مانند لولهگذاری مجرای اشکی یا روشهای جراحی دیگر ممکن است مورد بررسی قرار گیرند. انتخاب روش مناسب باید پس از ارزیابی چشمپزشک انجام شود
جمعبندی
جراحی پروبینگ مجرای اشکی، روشی ساده و کمتهاجمی است که میتواند به بازکردن مجاری اشکی مسدودشده و برطرفکردن علائم ناشی از آن مانند آبریزش و تحریک چشم کمک کند. اگر شما یا کودکتان علائم این بیماری را تجربه میکنید، به مطب چشمپزشک باتجربهای مانند دکتر مقدسی مراجعه کنید. خوب است بدانید که دکتر مقدسی دارای سالها تجربه در تشخیص انواع بیماریهای چشمی و انجام انواع جراحی چشم مانند جراحی پلک است.
سؤالات متداول درباره جراحی پروبینگ مجرای اشکی
بهترین سن برای پروبینگ نوزادان چه زمانی است؟
میزان موفقیت جراحی پروبینگ به سن بیمار بستگی دارد. خوشبختانه، نرخ موفقیت این جراحی در کودکان زیر 1 سال 100% است؛ ولی اگر در سنین بالاتر انجام شود، نرخ موفقیت بهصورت قابلتوجهی کاهش مییابد؛ زیرا ناحیه مسدودشده سفتتر میشود و ممکن است بازکردن آن تنها با یک بار پروبینگ غیرممکن باشد.
احتمال برگشت انسداد بعد از پروبینگ چقدر است؟
برگشت انسداد مجرای اشکی یکی از مهمترین خطرات جراحی پروبینگ است که در 10% از افراد دیده میشود. در صورت بازگشت انسداد و آبریزش بیش از اندازه چشم، چشمپزشک ممکن است این جراحی را دوباره انجام دهد. اگر دومین جراحی پروبینگ نیز شکست بخورد، چشمپزشک ممکن است لولهگذاری مجرای اشکی را توصیه کند. لولهگذاری شبیه به پروبینگ است؛ ولی در آن، لولهای سیلیکونی به مدت شش هفته در مجرای اشکی گذاشته میشود تا از مسدودشدن دوباره آن جلوگیری کند.
آیا ترشح و اشک ریزش بعد از پروبینگ طبیعی است؟
مقدار کمی تحریک، اشکریزش یا ترشح پس از پروبینگ ممکن است برای مدت کوتاهی ایجاد شود. در برخی موارد نیز ممکن است مقدار کمی خون یا ترشح رنگی در ساعات ابتدایی دیده شود. این علائم باید طبق دستور پزشک پیگیری شوند. اگر ترشح زیاد یا چرکی، درد قابل توجه، تورم شدید، خونریزی غیرعادی یا تب ایجاد شد، با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید
پروبینگ برای انسداد مادرزادی بهتر است یا سیلیکون گذاری؟
تحقیقات نشان میدهند که نرخ موفقیت سیلیکونگذاری در کودکان مبتلا به انسداد مادرزادی بهویژه در کودکان بالای 1 سال در مقایسه با پروبینگ بیشتر است؛ بنابراین، سیلیکونگذاری اغلب برای بیماران بزرگتر مبتلا به CNLDO (انسداد مادرزادی مجرای اشکی) ترجیح داده میشود.
