اشک مصنوعی چیست؟
خشکی چشم یکی از مشکلات شایع است و زمانی رخ میدهد که اشک کافی تولید نشده یا خیلی سریع تبخیر شود. این امر باعث سوزش، خارش و حتی تاری دید میشود، در این شرایط، اشک مصنوعی بهعنوان یک راهحل ساده و در دسترس میتواند به مرطوب نگهداشتن سطح چشم و کاهش علائم کمک کند. این قطرهها انواع مختلفی دارند، مثل مدلهای بدون مواد نگهدارنده برای چشمهای حساس یا نوع ژلی که ماندگاری بیشتری دارد. افراد میتوانند بسته به شدت خشکی چشم و نیاز خود، از میان آنها قطره مناسب را انتخاب کنند. در ادامه به این سوال پاسخ میدهیم که اشک مصنوعی برای چیست و چه کسانی میتوانند از آن استفاده کنند؟
اشک مصنوعی چیست و چه کاربردی دارد؟
قطره اشک مصنوعی که با نام «لوبریکانت چشمی» هم شناخته میشود، برای جبران کمبود رطوبت چشم و کاهش علائمی مثل سوزش، خارش و احساس جسم خارجی کاربرد دارد. این قطرهها با ترکیبی مشابه به اشک طبیعی ساخته شده و باعث میشوند سطح چشم مرطوب بماند، التهاب کمتر شده و دید راحتتر شود. انواع مختلفی از این قطرهها در داروخانهها موجود است، بعضی دارای مواد نگهدارنده هستند و برخی بدون این مواد تولید میشوند تا برای چشمهای حساس مناسبتر باشند.
استفاده از این قطرهها میتواند در شرایط مختلفی مفید باشد، برای مثال وقتی که در معرض باد، دود یا هوای خشک باشید یا زمانی که به دلیل کار طولانی با کامپیوتر دچار خستگی چشم شوید. همچنین مصرف برخی داروها یا افزایش سن میتواند باعث خشکی چشم شود و نیاز به این قطرهها را بیشتر کند. با این حال، اگر خشکی و تحریک چشم بهطور مداوم ادامه داشته باشد، بهتر است برای بررسی دقیقتر و انتخاب درمان مناسب به چشمپزشک حاذق مانند دکتر مقدسی چشم پزشک باسابقه و مطرح در تهران مراجعه کنید.
اشک مصنوعی برای چه افرادی مناسب است؟
احتمال دارد علت خشکی چشم افزایش سن یا کار با کامپیوتر باشد. ضمن اینکه در برخی مواقع، یکی از انواع عفونت چشم هم ممکن است به طور موقت با علائم خشکی چشم همراه باشند، اما درمان اصلی آنها اشک مصنوعی نیست. افراد مبتلا به عفونت چشمی باید ابتدا توسط پزشک معاینه شوند و در صورت نیاز، اشک مصنوعی را به عنوان درمان کمکی استفاده کنند. در ادامه سایر افراد واجد شرایط برای استفاده از این نوع قطرهها را معرفی میکنیم.
افراد مبتلا به خشکی چشم
معمولاً افراد مبتلا به خشکی چشم با علائمی مثل سوزش، خارش، احساس سنگینی و خستگی در چشمها روبهرو هستند که میتواند در طول روز آزاردهنده شود. این وضعیت اغلب بهدلیل سبک زندگی امروزی، قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا یا استفاده زیاد از وسایل دیجیتال تشدید میشود. در چنین شرایطی، افراد سالمند یا مبتلایان به خشکی چشم، در صورت نیاز و با نظر پزشک، میتوانند از اشک مصنوعی استفاده کنند. طریقه مصرف اشک مصنوعی روی بستهبندی قطره درج شده است و فرد باید طبق آن یا دستور پزشک از قطره استفاده کند.
بعد از عملهای جراحی چشم (لیزیک، PRK، آب مروارید)
افرادی که جراحیهای چشمی مانند لیزیک، PRK، عمل آب مروارید یا حتی عمل فمتو اسمایل انجام دادهاند، برای مدت کوتاهی دچار خشکی و حساسیت در سطح چشم میشوند. استفاده از قطره اشک مناسب در این افراد، میتواند موجب ترمیم بهتر سطح چشم و کاهش التهاب شود.
کاربران طولانیمدت موبایل و کامپیوتر
کاربران طولانیمدت موبایل و کامپیوتر بهدلیل کاهش تعداد پلکزدن، بیشتر در معرض خشکی چشم قرار دارند. این موضوع باعث میشود لایه اشکی سریعتر تبخیر شود و چشمها دچار خستگی و تاری دید شوند. استفاده از قطرههای مرطوبکننده، بهخصوص در طول ساعات کاری، میتواند از بروز این مشکلات جلوگیری کرده و تمرکز و راحتی چشم را افزایش دهد.
افراد با کاهش ترشح اشک
افرادی که دچار کاهش ترشح اشک هستند، بهدلایل مختلفی مانند افزایش سن، مصرف برخی داروها یا ابتلا به بیماریهای خاص، نمیتوانند رطوبت طبیعی چشم را حفظ کنند. در این شرایط، استفاده از اشک مصنوعی اعم از اشک مصنوعی خارجی یا ایرانی میتواند به حفظ تعادل رطوبت، جلوگیری از آسیب به سطح چشم و کاهش علائم آزاردهنده کمک کند.
انواع اشک مصنوعی
در این بخش انواع مختلف قطره اشک مصنوعی را معرفی میکنیم. قبل از معرفی انواع قطرهها لازم است بگوییم که برای انتخاب بهترین قطره، ابتدا باید علت اصلی خشکی چشم را بیابید، زیرا این مشکل میتواند به دلیل تبخیر سریع اشک، تولید ناکافی اشک یا عوامل دیگر ایجاد شود. در نتیجه تشخیص دقیق آن با کمک چشمپزشک باعث میشود انتخاب مناسبتری داشته باشید. سپس باید سبک زندگی خود را در نظر بگیرید، برای مثال اگر در طول روز چندین بار از قطره استفاده میکنید، معمولاً قطرههای بدون مواد نگهدارنده یا با غلظت کمتر انتخاب بهتری هستند. این قطرهها احتمال تحریک چشم را کمتر میکنند و به راحتی میتوان از آنها استفاده کرد.
اگر به دنبال تسکین طولانیتر چشمها در شب هستید، ژلها یا پمادهای چشمی میتوانند گزینه مناسبتری باشند. با این حال، پیدا کردن بهترین محصول برای هر فرد، گاهی ممکن است نیازمند امتحان چند محصول مختلف باشد تا مطمئن شود کدامیک برای علائم بیماری، مؤثرتر است.
اشک مصنوعی با مواد نگهدارنده
این نوع قطره حاوی مقادیر کمی نگهدارنده برای جلوگیری از آلودگی باکتریایی بوده و برای استفاده کوتاهمدت مناسب است.
اشک مصنوعی بدون مواد نگهدارنده (Preservative-Free)
قطرههای بدون مواد نگهدارنده برای افرادی که نیاز به استفاده مکرر از اشک مصنوعی دارند، مناسبتر هستند. این قطرهها بهخودیخود محرک تولید اشک نیستند. درواقع با کاهش التهاب سطح چشم و بهبود عملکرد غدد اشکی، باعث میشوند چشم اشک طبیعی بیشتری تولید کند. نوع بدون مواد نگهدارنده آنها گزینهای ایمنتر برای مصرف مکرر و طولانیمدت است، بهخصوص در افرادی که چشمهای حساس دارند یا چندین بار در روز از قطره استفاده میکنند.
قطرههای محرک تولید اشک
قطرههای محرک تولید اشک داروهایی هستند که برای درمان خشکی چشم به کار میروند و با تحریک غدد اشکی، به افزایش تولید اشک طبیعی کمک میکنند. این قطرهها معمولاً برای افرادی تجویز میشوند که به خشکی چشم متوسط یا شدید مبتلا هستند و استفاده منظم از آنها میتواند علائمی مانند سوزش، خارش، احساس جسم خارجی و قرمزی چشم را کاهش دهد. از آنجا که اثر این داروها ممکن است پس از چند هفته ظاهر شود، باید طبق دستور چشمپزشک و به طور منظم مصرف شوند.
اشک مصنوعی ژلی و غلیظ
ژلها و پمادهای چشمی غلیظتر از قطرههای اشک مصنوعی معمولی هستند و همین امر موجب میشود برای استفاده در طول شب و تأمین مداوم رطوبت مناسب باشند.
نحوه صحیح مصرف اشک مصنوعی
استفاده درست از اشک مصنوعی نقش مهمی در میزان اثربخشی آن دارد، بنابراین بهتر است ابتدا دستورالعمل محصول را بهدقت مطالعه کنید، زیرا نحوه مصرف ممکن است در برندهای مختلف کمی متفاوت باشد. پیش از استفاده حتماً دستهای خود را با آب و صابون بشویید تا از انتقال آلودگی جلوگیری شود. هنگام استفاده، سر را کمی به عقب ببرید، پلک پایین را بهآرامی پایین بکشید و قطره را داخل چشم بچکانید. دقت کنید نوک قطرهچکان با چشم یا پوست تماس نداشته باشد تا آلوده نشود. دفعات مصرف به نوع قطره و شدت خشکی چشم بستگی دارد و بهتر است مطابق بروشور یا دستور پزشک باشد. برندهای مختلفی از اشک مصنوعی در بازار وجود دارند که انتخاب آنها باید بر اساس نیاز بیمار و نظر پزشک یا داروساز انجام شود.
این قطرهها معمولاً ایمن هستند، اما ممکن است در برخی موارد عوارض خفیفی مثل سوزش یا خشکی موقت ایجاد کنند، البته این حالت بلافاصله پس از استفاده اتفاق میافتد و معمولاً سریع برطرف میشود. در برخی افراد نیز احتمال بروز واکنش آلرژیک به ترکیبات وجود دارد که میتواند با قرمزی یا سوزش مداوم همراه باشد. استفاده بیش از حد نیز ممکن است باعث تحریک بیشتر چشم یا تاری دید موقتی شود و در موارد نادر، حساسیت خفیف در پلکها ایجاد کند. این عوارض اغلب کوتاهمدت هستند، اما اگر علائم شدید یا پایدار شد، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
مزایای اشک مصنوعی
اشک مصنوعی مزایای زیادی برای مدیریت خشکی چشم دارد و مهمترین آنها عبارتند از:
- به سرعت سوزش، قرمزی و ناراحتی ناشی از خشکی چشم را تسکین میدهد
- سطح چشم را مرطوب نگه میدارد
- به جلوگیری از آسیب بیشتر به قرنیه ناشی از خشکی طولانیمدت کمک میکند
- بدون نسخه پزشک در دسترس بوده و هر زمان که علائم خشکی چشم شروع شوند، میتوان از آن استفاده کرد
- برخی از قطرهها بهطور خاص برای رفع عیوب در لایههای اشک (آبکی، لیپیدی یا موسینی) طراحی شدهاند
معایب استفاده از اشک مصنوعی
معایب استفاده از این قطرهها شامل موارد زیر هستند:
- ایجاد سوزش یا احساس گرما در چشم بلافاصله پس از مصرف
- بروز خارش و تحریک سطح چشم، بهخصوص در افراد حساس
- قرمزی چشم بهدلیل واکنش به ترکیبات قطره
- احساس درد یا ناراحتی مداوم در ناحیه چشم
- افزایش حساسیت به نور (فتوفوبیا) در برخی افراد
- تاری دید موقت پس از استفاده از قطره
- چسبندگی مژهها یا احساس سنگینی روی پلکها
- ایجاد طعم ناخوشایند در دهان بهدلیل عبور قطره از مجرای اشکی
- استفاده مکرر ممکن است بدون درمان علت زمینهای، علائم را فقط بهصورت موقت کنترل کند
- تشدید علائم در صورت انتخاب نادرست نوع قطره یا مصرف بیشازحد
بهترین برندهای اشک مصنوعی کدام است؟
اشکهای مصنوعی خارجی موجود در بازار ایران معمولاً از کشورهایی مانند ایتالیا، آلمان، اسپانیا و آمریکا وارد میشوند، اما بهدلیل محدودیتهای وارداتی، تنوع این محصولات کمتر شده و قیمت آنها افزایش یافته است. این محصولات که با نام Artificial Tear نیز شناخته میشوند، در انواع مختلفی از جمله قطرهای و ژلهای عرضه میشوند. نوع ژلهای برای افرادی که دچار خشکی شدید و مزمن چشم هستند مناسبتر است، زیرا ماندگاری بالاتری دارد و نیاز به استفاده مکرر را کاهش میدهد. از برندهای شناختهشده میتوان به Hye از فارمیجیا ایتالیا، آرتلاک و آرتلاک ادونس از بوش اند لومب آلمان، آویزور و آکوایس از اسپانیا و رنو از آمریکا اشاره کرد. هرکدام از این قطرهها برای شرایط خاصی از خشکی چشم طراحی شدهاند.
در کنار نمونههای خارجی، تولیدکنندگان ایرانی نیز در سالهای اخیر پیشرفت قابلتوجهی داشتهاند و انواع مختلفی از اشک مصنوعی را تولید میکنند. این محصولات شامل نوع یکبار مصرف بدون مواد نگهدارنده هستند که برای چشمهای حساس مناسبتر است. همچنین قطرههای چندبار مصرف که حاوی مواد نگهدارنده بوده و میتوان به راحتی از آنها استفاده کرد، هرچند ممکن است در برخی افراد باعث تحریک چشم شود. علاوه بر این، برخی فرآوردههای چشمی علاوه بر روانکنندگی، ممکن است ترکیبات درمانی دیگری داشته باشند، اما اشک مصنوعی بهطور معمول برای کاهش فشار چشم استفاده نمیشود. از برندهای مطرح ایرانی میتوان به سینالون و تیرلوز از شرکت سینا دارو اشاره کرد که بهعنوان گزینههای در دسترس و اقتصادی در بازار شناخته میشوند.
جمعبندی
اشک مصنوعی یکی از سادهترین و مؤثرترین راهکارها برای کاهش علائم خشکی چشم و حفظ سلامت سطح چشم است که در انواع مختلف و متناسب با نیاز افراد تولید میشود. این قطرهها میتوانند برای گروههای مختلف از جمله افراد دارای خشکی چشم، کاربران وسایل دیجیتال یا کسانی که جراحیهای چشمی انجام دادهاند، مفید باشند، اما انتخاب نوع مناسب و مصرف صحیح آن اهمیت زیادی دارد. با وجود مزایای فراوان، استفاده نادرست ممکن است باعث بروز عوارض جانبی یا تأخیر در تشخیص بیماری زمینهای شود، بنابراین در صورت تداوم علائم، باید با پزشک مشورت کرده و انتخاب درستی داشت.
سوالات متداول
اشک مصنوعی چند بار در روز استفاده میشود؟
معمولاً بسته به نوع قطره و شدت خشکی چشم، روزی ۳ تا ۶ بار استفاده میشود و در برخی موارد با نظر پزشک میتواند بیشتر هم باشد. اگر قطره شما حاوی مواد نگهدارنده باشد، بهتر است مصرف آن از حد توصیهشده بیشتر نشود.
کاربردهای اشک مصنوعی کدام است؟
اشک مصنوعی برای مرطوب کردن چشم، کاهش سوزش و خارش و کاهش اصطکاک سطح چشم به کار میرود. افرادی که از لنز تماسی استفاده میکنند، باید از اشک مصنوعی سازگار با لنز استفاده کنند.
آیا اشک مصنوعی تاری دید ایجاد میکند؟
بعضی از انواع آن بهخصوص مدلهای ژلی یا غلیظ ممکن است برای چند دقیقه تاری دید خفیف ایجاد کنند. معمولاً این حالت موقتی است و بعد از پخش شدن قطره روی چشم برطرف میشود.
آیا کودکان هم میتوانند از اشک مصنوعی استفاده کنند؟
بله، اما بهتر است با نظر پزشک و با نوع مناسب کودک استفاده شود، چون همه قطرهها برای همه سنین مناسب نیستند. اگر خشکی یا قرمزی چشم در کودک ادامهدار باشد، باید علت اصلی توسط پزشک متخصص بررسی شود.
