انواع قطره های چشمی
قطرههای چشم یکی از پرکاربردترین و مؤثرترین داروهای مایع برای مراقبت از سلامت چشم هستند. این قطرهها بسته به نوع و ترکیباتشان، کاربردهای متنوعی دارند، از جمله مهمترین آنها میتوان به تسکین خشکی چشم با اشک مصنوعی و درمان آلرژی با آنتیهیستامینها اشاره کرد. همچنین انواع قطره چشم برای مبارزه با عفونتهای باکتریایی، کاهش التهاب و حتی تنظیم فشار چشم در بیماری گلوکوم کاربرد دارند. هر نوع از این قطرهها مکانیسم اثر خاص خود را دارد، برخی از سطح چشم محافظت میکنند، برخی هیستامین را مسدود میسازند و برخی دیگر با مهار باکتریها یا کاهش تورم به بهبود عفونتها کمک میکنند. اما نکته مهم این است که از کدام نوع قطره، در چه زمانی و چگونه استفاده کنیم؟ اگر شما نیز به دنبال یافتن جواب این سوال هستید، تا آخر مطلب با ما همراه باشید.
قطره چشم چیست و چه کاربردی دارد؟
قطرههای چشم محلولهای مایعی هستند که در هر بار مصرف به اندازه یک یا دو قطره روی سطح چشم ریخته میشوند. انواع قطره چشمی بهصورت موضعی مورد استفاده قرار میگیرند، یعنی مستقیماً روی سطح چشم ریخته میشوند و پس از آن شروع به اثرگذاری میکنند. این قطرهها میتوانند حاوی انواع مختلفی از داروها و مواد مفید باشند و به همین دلیل برای درمان طیف گستردهای از مشکلات، علائم و بیماریهای چشمی به کار میروند. بیشتر پزشکان بعد از عمل جراحیهای مختلف مثل عمل فمتو اسمایل استفاده از این قطرهها را به بیماران خود توصیه میکنند. ترکیبات موجود در آنها متفاوت است و بسته به همین ترکیبات، عملکردهای گوناگونی دارند؛ برخی از این مواد در قطرههای بدون نسخه (OTC) نیز یافت میشوند، در حالی که برخی دیگر تنها در قطرههای تجویزی در دسترس هستند.
چرا پزشکان بعد از عمل چشم قطره تجویز میکنند؟
استفاده منظم از قطرههای تجویزشده پس از جراحیهای انکساری مانند عمل PRK چشم و عمل فمتواسمایل، نقش مهمی در کاهش التهاب، پیشگیری از عفونت و تسریع ترمیم سطح چشم دارد. به همین دلیل، دکتر علیرضا مقدسی نیز برای هر بیمار، نوع و مدت مصرف قطرههای چشمی را متناسب با شرایط چشم و نوع جراحی تعیین میکند.
انواع قطرههای چشم بر اساس کاربرد
قطره چشم بر اساس کاربرد به دستههایی مانند آنتیبیوتیک، ضدالتهاب، اشک مصنوعی و ضدحساسیت تقسیم میشوند که هرکدام کاربرد خاص خود را دارند. انواع قطره چشم خارجی و ایرانی برای درمان بیماریهای چشمی مختلف کاربرد دارند، قطره چشم یکبار مصرف نیز در بازار موجود است. در ادامه انواع این قطرهها را معرفی میکنیم.
اشک مصنوعی
اشک مصنوعی یا قطرههای مرطوبکننده چشم برای کاهش خشکی و سوزش چشم به کار میروند و با تقویت رطوبت سطح چشم، عملکرد فیلم اشکی را که از لایههای چربی، آبی و مخاطی تشکیل شده، بهبود میبخشند. اختلال در هر یک از این لایهها میتواند به دلایلی مانند افزایش سن، بیماریها، تغییرات هورمونی یا شرایط محیطی مثل باد و آلودگی ایجاد شود. قطره چشم برای خشکی چشم بهراحتی در دسترس هستند و استفاده از آنها ساده است، اما اثرشان موقتی بوده و مشکلات زمینهای را بهطور کامل درمان نمیکنند. به همین دلیل در برخی موارد، بهویژه پس از عمل لیزیک چشم یا در خشکیهای مزمن، نیاز به بررسی دقیقتر و مشورت با پزشک است.
قطرههای آنتیهیستامین
قطرههای آنتیهیستامین چشمی برای کاهش علائم آلرژی مانند خارش، قرمزی، اشکریزش و تورم کاربرد دارند و با مهار اثر مادهای به نام هیستامین که در واکنش سیستم ایمنی به موادی مانند گرده گیاهان، چمن یا موی حیوانات ترشح میشود، به بهبود سریع علائم کمک میکنند. آلرژی چشمی زمانی رخ میدهد که چشم با این عوامل تماس پیدا کند و دچار التهاب ملتحمه شود. معمولاً این قطرهها بدون نسخه در دسترس هستند و اثر تسکینی سریعی دارند، اما درمان قطعی آلرژی شناخته نمیشوند. اگر به دنبال یک قطره چشم برای حساسیت بهاری هستید، میتوانید از قطرههای آنتیهیستامین استفاده کنید.
قطرههای آنتیبیوتیک
قطرههای آنتیبیوتیک چشمی برای درمان عفونتهای باکتریایی مانند التهاب ملتحمه (چشم صورتی) استفاده میشوند و با از بین بردن یا مهار رشد باکتریها به کاهش علائم و بهبود عفونت کمک میکنند. این عفونتها زمانی ایجاد میشوند که باکتریها وارد چشم شده، تکثیر پیدا کنند و باعث التهاب، ترشح و قرمزی شوند. استفاده از این قطرهها باید حتماً تحت نظر پزشک باشد، زیرا انتخاب نوع مناسب دارو اهمیت زیادی دارد. اگرچه این قطرهها برای بین بردن باکتریها مؤثر هستند، اما ممکن است در همه موارد کارایی یکسان نداشته باشند، برخی افراد به آنها حساسیت نشان دهند یا بعضی باکتریها نسبت به آنها مقاوم باشند.
قطرههای چشمی گلوکوم (آب سیاه)
قطرههای چشمی مخصوص گلوکوم یا قطره چشم برای اب سیاه جهت کاهش فشار داخل چشم و کنترل پیشرفت این بیماری کاربرد دارند. گلوکوم مجموعهای از اختلالات چشمی است که در آن عصب بینایی آسیب میبیند و میتواند به کاهش تدریجی بینایی منجر شود. این قطرهها با افزایش تخلیه مایع یا کاهش تولید آن، فشار داخل چشم را کاهش میدهند. لاتاپروست یکی از رایجترین و پرکاربردترین قطرههای درمان آب سیاه است و خرید قطره چشمی لاتاپروست باید تنها نسخه و طبق نظر چشمپزشک انجام شود. مزیت آنها در کمک به کنترل بیماری و جلوگیری از بدتر شدن بینایی است، اما نکته مهم این است که باعث بهبود بینایی از دسترفته نمیشوند و قطع خودسرانه مصرف آنها میتواند روند بیماری را تشدید کند.
قطرههای چشمی استروئیدی
قطرههای استروئیدی حاوی داروهای کورتیکواستروئیدی هستند که التهاب چشم را کاهش میدهند و برای درمان شرایط التهابی چشم مانند قرمزی، تورم و خارش ناشی از بیماریهایی نظیر کنژنکتیویت یا هرپس چشمی تحت نظر مستقیم پزشک تجویز میشوند. اگرچه این قطرهها با کاهش موضعی التهاب به روند بهبود کمک شایانی میکنند، اما به دلیل حساسیت بالا در بیماریهایی مانند کراتیت هرپسی، تهیه آنها بدون نسخه ممنوع است.
قطرههای چشمی ضدویروسی
قطرههای ضدویروسی داروهای تخصصی هستند که با مهار تکثیر عوامل ویروسی، برای درمان عفونتهای چشمی نظیر کنژنکتیویت ویروسی به کار میروند. این قطرهها که تنها با تجویز مستقیم پزشک و پس از تایید ماهیت ویروسی بیماری در دسترس قرار میگیرند، با متوقف کردن چرخه حیات ویروس در ناحیه چشم به روند بهبود کمک میکنند. با این حال، مصرف دقیق و طبق دستور این داروها اهمیت زیادی دارد، زیرا استفاده خودسرانه میتواند اثربخشی درمان را کاهش دهد.
قطرههای چشمی ضد قرمزی
قطره چشم برای قرمزی که به آنها قطرههای تسکیندهنده قرمزی هم گفته میشود، با مادهای مانند تتراهیدروزولین باعث تنگ شدن رگهای خونی سطح چشم میشوند و در نتیجه قرمزی ملتحمه را کاهش میدهند. این قطرهها ممکن است در مواردی مثل خستگی، آلرژی یا تحریک خفیف چشم بهطور موقت ظاهر چشم را بهتر کنند، اما برای همه مناسب نیستند و بهخصوص در افراد مبتلا به گلوکوم میتوانند مشکلساز شوند. همچنین استفاده از آنها ممکن است علائم یک بیماری جدیتر چشمی را پنهان کند، بنابراین اگر قرمزی چشم شدید، ماندگار یا همراه با درد و تاری دید باشد، باید به پزشک مراجعه کنید.
انواع قطره چشم بعد از عملهای جراحی چشم
معمولاً پزشک بعد از انواع عملهای جراحی و جهت کاهش التهاب، پیشگیری از عفونت و کم کردن خشکی چشم چند نوع قطره تجویز میکند. قطرههای ضدالتهاب، مثل بتامتازون یا فلورومتولون، برای کنترل ورم و ناراحتی چشم در هفتههای اول استفاده میشوند. در کنار آنها، اشک مصنوعیِ بدون نگهدارنده برای مرطوب نگهداشتن سطح چشم و کاهش سوزش، خشکی و احساس جسم خارجی به کار میرود. این قطره چشم بسته به شدت خشکی ممکن است در روزهای اول با فاصلههای کوتاهتر هم استفاده شود.
در برخی جراحیها مانند PRK که از لنز پانسمانی استفاده میشود، ممکن است قطرههای آنتیبیوتیک تا زمان برداشتن لنز ادامه یابند. قطرهها باید فقط در زمان بیداری و طبق فاصلهای که پزشک گفته، مصرف شوند. قبل از تهیه انواع قطره چشم از جمله خرید قطره چشم vuity باید به پزشک مراجعه کرده و آنها را با نسخه تهیه کنید.
نحوه صحیح استفاده از قطره چشم
برای استفاده صحیح از قطره چشمی، ابتدا سر را کمی به عقب متمایل کرده و با پایین کشیدن پلک تحتانی، یک فضای کوچک بین پلک و چشم ایجاد کنید. سپس بدون تماس نوک قطرهچکان با سطح چشم یا مژهها، مقدار توصیهشده دارو را داخل این قسمت از چشم بچکانید تا از آلودگی و آسیب جلوگیری شده و دارو بهخوبی جذب شود. هنگام ریختن قطره، دستها باید شسته شوند و بعد از ریختن قطره، چشم برای لحظهای بسته بماند تا دارو بهتر اثر کند و از ورود آن به حلق جلوگیری شود.
جمعبندی
انواع قطره چشم داروهایی مؤثر برای حفظ سلامت چشم و درمان مشکلات مختلف از خشکی و آلرژی گرفته تا عفونت و بیماریهایی مانند گلوکوم هستند که هرکدام بر اساس ترکیبات و مکانیسم اثر، کاربرد خاصی دارند. پس از جراحیهای چشمی، استفاده دقیق و منظم از قطرههای تجویزشده مانند آنتیبیوتیکها، ضدالتهابها و اشک مصنوعی نقش مهمی در پیشگیری از عوارض و تسریع بهبود دارد.
سوالات متداول
1- آیا استفاده از قطرههای چشمی باعث تاری دید میشود؟
بعضی قطرههای چشمی میتوانند بهطور موقت باعث تاری دید شوند، مخصوصاً قطرههای چربتر، ضدالتهاب یا قطرههایی که مردمک را تغییر میدهند.
2- آیا قطره های چشم بدون نسخه قابل دریافت هستند؟
بعضی از قطرهها را مانند اشک مصنوعی و برخی قطرههای ضدحساسیت یا ضدقرمزی میتوان بدون نسخه تهیه کرد، اما قطرههای آنتیبیوتیک، استروئیدی و بعضی داروهای مخصوص گلوکوم نیاز به نسخه دارند.
3- برای خشکی چشم، بهترین قطره چشم کدام است؟
معمولاً برای خشکی چشم، اشک مصنوعی بهترین انتخاب است، چون سطح چشم را مرطوب کرده و سوزش و احساس جسم خارجی را کم میکند.
4- بهترین قطره چشم برای عفونت چیست؟
بهترین قطره برای عفونت چشم به نوع عفونت بستگی دارد، اما در عفونت باکتریایی اغلب قطرههای آنتیبیوتیک مثل سیپروفلوکساسین یا موکسیفلوکساسین استفاده میشوند. در مورد عفونتهای ویروسی یا قارچی، باید به پزشک مراجعه کنید.
5- قطره چشم دیکلوپتین برای چیست؟
دیکلوپتین یک قطره ضدالتهاب غیراستروئیدی است و بیشتر برای کاهش درد و التهاب چشم، بهخصوص بعد از عمل یا لیزر چشم، به کار میرود. در برخی موارد نیز برای جلوگیری از تنگ شدن مردمک حین جراحی کاربرد دارد.
6- بهترین قطره چشم برای قرمزی چیست؟
برای قرمزی چشم، اگر علت آلرژی باشد، قطره آنتیهیستامین مناسب بوده و اگر مشکل خشکی چشم باشد، اشک مصنوعی انتخاب بهتری است. قطرههای ضدقرمزی مثل نفازولین یا تتراهیدروزولین فقط برای مصرف کوتاهمدت مناسب هستند، چون مصرف زیادشان میتواند موجب تشدید قرمزی شود.
