ورم چشم چیست و چرا ایجاد می‌شود؟

آیا تا به حال شده صبح با چشم متورم از خواب بیدار شوید، انگار که خوب نخوابیده‌اید یا گریه کرده‌اید؟‌ ورم چشم یا ادم پری‌اوربیتال (Periorbital edema) یکی از مشکلات شایع چشمی است که بسیاری از افراد آن را در هر سنی تجربه می‌کنند. ورم پلک فقط از نظر زیبایی ناخوشایند نیست؛ بلکه می‌تواند نشانه هشداردهنده‌ای از یک مشکل اساسی در سلامت چشم باشد. عوامل مختلفی در قرمزی و ورم چشم نقش دارند و انتخاب بهترین روش درمان ورم چشم نیز به علت آن بستگی دارد.

در این مقاله قصد داریم درباره تورم چشم، علائم و علت‌های شایع آن، بیماری‌هایی که باعث بروز آن می‌شوند، علت ورم ناگهانی چشم، ورم چشم در کودکان، علائم هشداردهنده، روش‌های تشخیص و مؤثرترین راهکارهای درمان پزشکی و خانگی صحبت کنیم.

ورم چشم چیست؟

ورم چشم یا ادم پری‌اوربیتال (Periorbital edema) به حالتی گفته می‌شود که پلک‌ها و بافت‌های نرم اطراف چشم به دلیل تجمع مایعات یا ایجاد التهاب، دچار تورم می‌شوند. ورم پلک بالا یا ورم پلک پایین ممکن است ناشی از عوامل مختلفی مانند تحریک چشم، عفونت، آلرژی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای باشد. در بیشتر موارد، این تورم موقتی است و با استراحت یا مراقبت‌های ساده برطرف می‌شود؛ اما تورم مداوم یا دردناک نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

تورم چشم چگونه ایجاد می‌شود؟

تورم چشم زمانی ایجاد می‌شود که مایع در بافت‌های اطراف چشم تجمع پیدا کند یا التهاب در بخش‌هایی مانند پلک‌ها، مجاری اشک یا پوست اطراف چشم ایجاد شود. این وضعیت ممکن است با علائمی مانند قرمزی، درد، خارش یا تغییر رنگ پوست اطراف چشم همراه باشد.

شایع‌ترین علائم همراه با ورم چشم

افراد مبتلا به ورم چشم ممکن است یک یا چند مورد از علائم زیر را تجربه کنند:

قرمزی چشم

قرمزی چشم یکی از علائم بسیار شایع همراه با تورم پلک بالا یا تورم پلک پایین است که معمولا به دلیل التهاب، تحریک، آلرژی، خشکی چشم، عفونت یا آسیب به رگ‌های سطح چشم ایجاد می‌شود. البته ممکن است برخی از افراد، قرمزی چشم بعد از عمل آب مروارید را نیز تجربه کنند که جای نگرانی نیست. زیرا پس از این نوع عمل، قرمزی چشم، شایع است.

درد چشم

درد چشم یکی دیگر از علائمی است که همراه با ورم اطراف چشم بروز پیدا می‌کند. این درد ممکن است نشانه التهاب، عفونت، آسیب‌های چشمی یا مشکلات مربوط به پلک و بافت‌های اطراف چشم باشد.

خارش و سوزش

خارش و سوزش به‌عنوان یکی دیگر از علائم ورم چشم به دلایل مختلفی مانند واکنش‌های آلرژیک، خشکی چشم یا تحریک چشم در اثر تماس با مواد شیمیایی، گردوغبار یا دست‌های آلوده ایجاد می‌شود. در صورت مداوم بودن علائم خشکی چشم یا ایجاد درد و تاری دید، مراجعه به چشم‌پزشک توصیه می‌شود تا طبق نظر پزشک متخصص اقدامات لازم برای درمان خشکی چشم، تاری و درد انجام شود.

اشک‌ریزش

زمانی که‌‌چشم در اثر التهاب، عفونت یا آلرژی متورم می‌شود، به علت تحریک سطح چشم ترشح اشک افزایش می‌یابد. اشک ریزش با علائمی مانند قرمزی، خارش یا احساس جسم خارجی در چشم همراه است.

تاری دید

تورم یا پف چشم گاهی با تاری دید همراه است. تاری دید همراه با ورم چشم ممکن است در اثر التهاب قرنیه، عفونت یا درگیری سطح چشم ایجاد شود و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

‌حساسیت به نور

حساسیت به نور یا فوتوفوبیا (Photophobia) حالتی است که در آن چشم‌های متورم در برابر نورهای معمولی احساس ناراحتی یا درد دارند. علت بروز این علامت التهاب، عفونت یا مشکلات سطح چشم است.

علت ورم چشم چیست؟

درک علت ورم چشم، کلید درمان موثر این عارضه است. در ادامه با شایع‌ترین دلایل تورم چشم آشنا خواهید شد:

آلرژی‌های چشمی

شایع‌ترین علت پف چشم و تورم آن قرارگرفتن در معرض آلرژن‌هایی مانند گرده، شوره حیوانات خانگی،  گردوغبار، دود، برخی لوازم آرایشی، قطره‌های چشمی یا محرک‌های محیطی است. در چنین مواقعی سیستم ایمنی بدن با آزاد کردن هیستامین‌ها باعث گشادشدن رگ‌های خونی ریز در چشم شده و ممکن است باعث تورم، قرمزی، خارش، آبریزش چشم و علائم آلرژی مانند عطسه شود.

گل مژه

گل مژه یک توده کوچک و دردناک عفونی است که در لبه پلک یا داخل پلک ایجاد می‌شود و می‌توان این عارضه را نیز در فهرست علت ورم یک چشم قرار داد. در گل مژه یکی از غدد چربی پلک یکی از چشم‌ها در اثر عفونت باکتریایی تحت تاثیر قرار می‌گیرد و با علائمی مانند تورم موضعی، قرمزی و ناراحتی در اطراف چشم همراه است.

بلفاریت (التهاب پلک)

یکی از علل شایع تورم چشم، ابتلا به بیماری بلفاریت (التهاب پلک) است. بلفاریت باعث التهاب لبه‌های پلک می‌شود و با علائمی مانند قرمزی، تورم و تحریک پلک همراه است. این بیماری مزمن که به‌صورت دوره‌ای عود می‌کند، معمولا هر دو چشم را درگیر می‌کند و گاهی بخش‌های مختلف پلک را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

ورم ملتحمه

بیماری ورم ملتحمه یا چشم صورتی Conjunctivitis (pink eye) یکی دیگر از دلایل قرمزی و ورم چشم است. در این بیماری غشای نازکی که سطح داخلی پلک‌ها و بخش سفید چشم را می‌پوشاند، دچار التهاب می‌شود. این التهاب در اثر عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی چشم، آلرژی یا سایر عوامل محرک ایجاد می‌شود و با علائمی مانند قرمزی چشم، ترشحات چرکی، آبریزش، احساس وجود شن یا جسم خارجی در چشم، خارش و تورم پلک‌ها همراه است.

انسداد غدد پلک

انسداد غدد پلک یا انسداد غدد میبومین (Meibomian Gland Obstruction) یکی دیگر از عواملی است که باعث متورم شدن چشم می‌شود. این انسداد باعث کاهش ترشح چربی اشک شده و می‌تواند علائمی مانند خشکی چشم، احساس جسم خارجی، سوزش، قرمزی و تاری دید موقت ایجاد کند.

 استفاده طولانی از لنز تماسی

استفاده طولانی‌مدت از لنزهای تماسی شامل لنز سخت و لنز نرم، خوابیدن با لنز و کثیف بودن لنز، اکسیژن‌رسانی به قرنیه را کاهش داده و باعث تحریک بافت‌های چشم و التهاب می‌شود. این شرایط می‌تواند باعث تحریک، التهاب، قرمزی و افزایش خطر عفونت چشم شود.

ضربه و آسیب به چشم

هرگونه ضربه، مالش یا آسیب به ناحیه چشم به دلیل پاسخ التهابی و تجمع خون باعث تورم می‌شود. از مهم‌ترین علائم وارد شدن ضربه و آسیب به چشم می‌توان به مواردی مانند تورم شدید بلافاصله بعد از آسیب، کبودی، قرمزی درد و تغییرات بینایی اشاره کرد.

 تبخال چشمی

تبخال چشمی معمولاً توسط ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) ایجاد می‌شود. ویروس زونا نیز می‌تواند باعث درگیری مشابهی در چشم شود. این بیماری با علائمی مانند قرمزی چشم، درد، اشک‌ریزش، حساسیت به نور، احساس جسم خارجی، التهاب و تورم پلک همراه است.

سلولیت اطراف چشم

سلولیت اطراف چشم یک عفونت باکتریایی است که بیشتر در کودکان دیده می‌شود. این بیماری نیاز به درمان با آنتی‌بیوتیک دارد و در صورت گسترش به بافت‌های عمقی‌تر اطراف چشم می‌تواند خطرناک باشد.

بیماری‌های عمومی که می‌توانند باعث ورم چشم شوند

گاهی اوقات، علت ورم زیر چشم ابتلا به بیماری‌های عمومی است. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

اختلالات تیروئید

یکی از دلایل احتباس مایعات در بدن و اطراف چشم اختلالات تیروئیدی مانند کم‌کاری یا پرکاری تیروئید است. در بیماری گریوز یا همان تیروئید چشمی ناشی از پرکاری تیروئید، التهاب و تجمع مواد در بافت‌های اطراف چشم باعث بیرون‌زدگی چشم، پف پلک‌ها و ورم چشم می‌شود.

بیماری‌های کلیوی

احتباس مایعات و نمک در بدن، یکی از عوارض مهم اختلال در عملکرد کلیه‌ها محسوب می‌شود. تجمع مایع اضافی در بافت‌های نرم اطراف چشم به‌ویژه هنگام بیدارشدن از خواب در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه یا سندروم نفروتیک شایع است و باعث ورم چشم و پف پلک می‌شود.

بیماری‌های قلبی

نارسایی قلبی می‌تواند باعث احتباس مایعات و تورم عمومی بدن شود؛ در برخی موارد این تجمع مایع ممکن است اطراف چشم نیز دیده شود.

سینوزیت

در بیماران مبتلا به سینوزیت، التهاب یا عفونت سینوس‌ها، به‌ویژه سینوس‌های اطراف چشم، باعث تورم پلک‌ها و بافت‌های اطراف چشم می‌شود. این وضعیت با گرفتگی بینی، ترشحات چرکی، درد یا فشار صورت، سردرد و گاهی تب همراه است.

تغییرات هورمونی و بارداری

یکی دیگر از عواملی که باعث احتباس مایعات در بافت‌های اطراف چشم می‌شود، تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی، یائسگی و بارداری است. در بیشتر موارد تورم ناشی از نوسانات هورمونی خفیف و موقتی است؛ اما درصورت تشدید تورم در پلک‌ها باید به پزشک مراجعه شود. علت ورم زیر چشم معمولاً به عواملی مانند تجمع مایعات، کم‌خوابی، آلرژی یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای مرتبط است.

علت ورم ناگهانی چشم چیست؟

مهم‌ترین علت ورم ناگهانی چشم شامل موارد زیر است:

ورم چشم بعد از خواب

ورم چشم بعد از خواب معمولا به دلیل تجمع مایعات در بافت‌های اطراف چشم هنگام دراز کشیدن ایجاد می‌شود و خفیف و موقتی است.

ورم چشم بعد از گریه

گریه باعث افزایش جریان خون و تجمع مایع در بافت‌های اطراف چشم می‌شود و به پف و تورم موقت پلک‌ها منجر می‌شود.

ورم چشم ناشی از آلرژی

آلرژی با آزاد شدن هیستامین در بدن باعث التهاب، خارش، اشک‌ریزش و تورم پلک‌ها و بافت‌های اطراف چشم می‌شود.

ورم ناگهانی یک چشم

ورم یک چشم ممکن است ناشی از عفونت، گزش حشره، آسیب، انسداد غدد پلک یا واکنش آلرژیک موضعی باشد.

ورم چشم در کودکان

ورم چشم در کودکان نیز شایع است و اغلب به دلیل مشکلات جزئی مانند مالیدن چشم، آلرژی،‌ گزش حشرات یا عفونت ایجاد می‌شود؛ اما گاهی اوقات ممکن است نشان‌دهنده یک بیماری جدی باشد. تورم در یک چشم کودک به مواردی مانند گل‌مژه، نیش حشرات، آسیب‌دیدگی چشم، سلولیت و درماتیت تماسی مربوط است و ابتلا به ورم ملتحمه باعث تورم هر دو چشم کودک می‌شود.

چه علائمی همراه با ورم چشم خطرناک هستند؟

علائم زیر همراه با ورم چشم خطرناک هستند و نباید نادیده گرفته شوند:

• درد شدید چشم یا سردرد
• تهوع یا استفراغ
• دشوار شدن حرکت چشم‌ها
• بدتر شدن علائم عفونت
• تاری دید، دوبینی یا کاهش بینایی
• قرمزی شدید یا قرمز شدن تمام چشم
• حساسیت شدید به نور
• بزرگ‌تر شدن توده یا گل‌مژه با وجود مصرف دارو
• ریزش مژه‌ها
• تب همراه با ورم چشم
• بهبود نیافتن علائم با مراقبت‌های خانگی یا داروهای تجویزشده

تشخیص ورم چشم

تشخیص ورم چشم با بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه کامل چشم‌ها انجام می‌شود. چشم‌پزشک ابتدا پلک‌ها و اطراف چشم را از نظر قرمزی، تورم، درد و محدودیت حرکت چشم ارزیابی کرده و بینایی، واکنش مردمک و ساختارهای داخلی چشم را نیز بررسی می‌کند. در صورت نیاز، برای تشخیص دقیق‌تر ممکن است از آزمایش خون، تصویربرداری یا اندازه‌گیری فشار چشم استفاده کند. اگر علائمی مانند تب، درد هنگام حرکت چشم یا کاهش بینایی وجود داشته باشد، بررسی و درمان فوری چشم ضروری است. شناخت علت پف چشم به تعیین روش مناسب درمان کمک می‌کند؛ زیرا این مشکل می‌تواند ناشی از آلرژی، کم‌خوابی، احتباس مایعات یا بیماری‌های زمینه‌ای باشد.

درمان ورم چشم

درمان پف چشم و همچنین درمان تورم چشم به علت اصلی این عارضه بستگی دارد. اگر آلرژی دارید، باید از عامل محرک یا آلرژن دوری کنید و  برای تسکین علائم خود از داروهای خوراکی، قطره‌های چشمی یا آنتی‌هیستامین استفاده کنید. در موارد خاص و شدید، پزشک ممکن است قطره‌های استروئیدی تجویز کند.

اگر تورم ناشی از عفونت باشد (ورم ملتحمه باکتریایی، گل‌مژه، سلولیت حدقه چشم)، پزشک قطره‌های چشمی آنتی‌بیوتیک، پمادها یا آنتی‌بیوتیک‌های خوراکی تجویز می‌کند. برای عفونت‌های ویروسی (مانند تبخال چشمی)، از داروهای ضدویروسی استفاده خواهد شد.

برای درمان گل مژه پزشک ممکن است کمپرس گرم مکرر را توصیه کند. اگر گل مژه برطرف نشود یا باعث درد قابل توجهی شود، ممکن است برش و تخلیه چرک ضروری باشد. برای موارد شدید مانند سلولیت گسترده حدقه چشم یا آسیب‌های پیچیده، ممکن است جراحی ضروری باشد.

درمان خانگی ورم چشم

اگر تورم چشم شما خفیف است و با علائم شدید دیگری همراه نیست، می‌توانید از درمان‌های خانگی زیر برای کاهش تورم استفاده کنید:

• کمپرس سرد روزی چند بار و هر بار ۱۰ تا ۱۵ دقیقه
• استفاده از عینک به جای لنز تماسی تا بهبود کامل
• استفاده از کمپرس سرد
• پرهیز از مالیدن چشم
• در صورت توصیه پزشک، استفاده از محلول‌های شست‌وشوی مناسب چشم
• استراحت کافی و بالا نگه داشتن سر هنگام خواب
• کاهش مصرف نمک برای جلوگیری از احتباس مایعات

در صورت نیاز به بررسی تخصصی مشکلات چشمی یا انجام جراحی‌های اصلاح عیوب انکساری، مراجعه به چشم‌پزشک باتجربه اهمیت زیادی دارد. دکتر مقدسی چشم پزشک باتجربه و حاذق تهران، با انجام جراحی‌های مختلف چشم از جمله آب مروارید، لیزیک، عمل فمتو اسمایل چشم و… شرایط هر فرد را از نظر سلامت چشم، ضخامت قرنیه و وضعیت بینایی بررسی می‌کند تا مناسب‌ترین روش درمانی انتخاب شود. یکی از شرایط مهم برای انجام عمل‌های اصلاح عیوب انکساری مانند لیزیک، ثابت بودن شماره چشم است؛ به همین دلیل معمولاً توصیه می‌شود شماره چشم فرد حداقل به مدت ۶ ماه ثابت مانده باشد. همچنین پس از انجام عمل لیزیک، رعایت مراقبت‌های بعد از جراحی اهمیت زیادی دارد و استفاده از استخر و شنا تا یک ماه پس از عمل ممنوع است تا خطر تحریک و عفونت کاهش پیدا کند.

جمع‌بندی

در این مقاله با علائم، شایع‌ترین علل، بیماری‌های مرتبط با تورم چشم، ورم چشم در کودکان، علائم هشداردهنده، روش‌های تشخیص و موثرترین درمان‌های پزشکی و خانگی آشنا شدیم. اگر تورم چشم شما شدید، مکرر یا همراه با درد و اختلال بینایی است، مراجعه به چشم‌پزشک باتجربه را به تعویق نیندازید.

سوالات متداول

آیا ورم چشم می‌تواند نشانه عفونت باشد؟

بله. عفونت‌هایی مانند گل‌مژه، ورم ملتحمه یا سلولیت اطراف چشم باعث ورم چشم می‌شوند.

ورم چشم در کودکان نشانه چیست؟

ورم چشم در کودکان به دلیل آلرژی، عفونت، گزش حشرات و آسیب‌ها یا سلولیت، درماتیت تماسی و ورم ملتحمه ایجاد می‌شود.

چگونه می‌توان ورم چشم را در خانه کاهش داد؟

استفاده از کمپرس سرد، استراحت کافی، پرهیز از مالیدن چشم و کاهش مصرف نمک می‌تواند به کاهش ورم کمک کند

 آیا استفاده از لنز باعث ورم چشم می‌شود؟

بله. استفاده طولانی‌مدت یا نادرست از لنزهای تماسی می‌تواند باعث تحریک، التهاب و ورم چشم شود.

درمان ورم چشم چقدر طول می‌کشد؟

مدت درمان به علت ورم بستگی دارد؛ اما موارد خفیف معمولا طی چند روز با درمان مناسب بهبود می‌یابند.