معافیت چشم پزشکی؛ شرایط، بیماری‌های مشمول و قوانین معافیت سربازی

اگر در آینده نزدیک مشمول خدمت سربازی خواهید شد، به احتمال زیاد، می‌خواهید با انواع معافیت‌های سربازی آشنا شوید. معافیت چشم پزشکی یکی از مهم‌ترین و متداول‌ترین معافیت‌های سربازی است. در ادامه این مطلب از کلینیک دکتر علیرضا مقدسی، شرایط این نوع معافیت را به‌صورت مفصل بررسی می‌کنیم و همچنین به چند سؤال متداول پاسخ می‌دهیم.

معافیت چشم پزشکی چیست؟

معافیت چشم پزشکی به معافیت از سربازی به دلیل مشکلات و بیماری‌های چشمی گفته می‌شود. توجه کنید که هر نوع مشکل یا بیماری چشمی باعث معافیت سربازی نمی‌شود و چشم‌پزشک باید آن را تأیید کند. نکته مهم دیگر این است که نوع و مدت‌زمان این نوع معافیت به شدت مشکل یا بیماری چشمی و نظر چشم‌پزشک بستگی دارد.

چه افرادی می توانند برای معافیت چشم پزشکی اقدام کنند؟

افرادی که به برخی از مشکلات و بیماری‌های چشمی مبتلا هستند، می‌توانند برای معافیت چشم‌پزشکی اقدام کنند؛ اما سؤال مهم این است که کدام مشکلات و بیماری‌های چشمی باعث می‌شوند افراد از سربازی معاف شوند؟ سازمان نظام‌وظیفه عمومی ناجا در آیین نامه معافیت چشم پزشکی به آن‌ها اشاره کرده است. در بخش‌های بعدی، این بیماری‌ها و مشکلات را نام می‌بریم و درباره برخی از آن‌ها توضیح می‌دهیم.

جدول بیماری های چشمی و نوع معافیت

در جدول زیر، می‌توانید مشکلات و بیماری های چشم مشمول معافیت و نوع معافیت هر یک را مشاهده کنید:

چه بیماری های چشمی ممکن است مشمول معافیت شوند؟

مهم‌ترین بیماری های چشمی معافیت سربازی عبارت‌اند از:

عیوب انکساری (نزدیک بینی، دوربینی و آستیگماتیسم)

نوع معافیت ناشی از عیوب انکساری چشم با توجه به نوع مدرک تحصیلی تعیین می‌شود. در افرادی که مدرک لیسانس یا بالاتر دارند، دوربینی یا نزدیک‌بینی بین 3 تا 8 دیوپتر در یک چشم باعث معافیت از رزم و دوربینی یا نزدیک‌بینی بالاتر از 8 دیوپتر در یک چشم باعث معافیت دائم می‌شود؛ ولی افرادی که لیسانس ندارند، برای معافیت از رزم باید بین 3 تا 6 دیوپتر نزدیک‌بینی یا دوربینی در یک چشم و برای معافیت دائم باید بالاتر از 6 دیوپتر نزدیک‌بینی یا دوربینی در یک چشم خود داشته باشند.

نمره مورد نظر جهت معافیت چشم با آستیگماتیسم

آستیگماتیسم نیز می‌تواند باعث معافیت بینایی شود. در افرادی که مدرک لیسانس یا بالاتر دارند، آستیگماتیسم بالاتر از 7 دیوپتر در یک چشم باعث معافیت دائم و آستیگماتیسم بین 3 تا 7 دیوپتر در یک چشم باعث معافیت از رزم می‌شود؛ ولی افرادی که لیسانس ندارند، برای معافیت دائم باید 5 دیوپتر آستیگمات در یک چشم و برای معافیت از رزم باید 3 تا 5 دیوپتر آستیگمات در یک چشم خود داشته باشند.

قوز قرنیه

در قوز قرنیه که با نام کراتوکونوس نیز شناخته می‌شود، قرنیه شبیه به مخروط به نظر می‌رسد. این بیماری معمولا با روش‌هایی مانند توپوگرافی قرنیه، پنتاکم یا دستگاه ارب اسکن تشخیص داده می‌شود. اگر به‌صورت قابل‌توجهی بر بینایی تأثیر بگذارد و باعث ایجاد عوارض شدید شود، افراد مبتلا می‌توانند برای معافیت دائم اقدام کنند. در غیر این صورت، ممکن است باعث معافیت از رزم شود.

بیماری های شبکیه

بیماری کلوبوم یکی از بیماری‌های چشمی است که می‌تواند شبکیه را تحت‌تأثیر قرار دهد. اگر این بیماری بر شبکیه تأثیر بگذارد، فرد می‌تواند برای معافیت چشم سربازی دائم اقدام کند؛ در غیر این صورت، ممکن است باعث معافیت از رزم شود. علاوه بر این بیماری، دیگر بیماری‌های شبکیه مانند رتینیت (التهاب شبکیه) و پارگی شبکیه چشم، نیز می‌توانند باعث شوند افراد به‌صورت دائم از سربازی معاف شوند.

آب مروارید

آب‌مروارید که با نام کاتارکت نیز شناخته می‌شود، می‌تواند مادرزادی باشد یا به علت ضربه ایجاد شود. افرادی که می‌خواهند معاف شوند، ابتدا باید عمل آب مروارید چشم را انجام دهند. پس از این جراحی، افرادی که لیسانس ندارند، می‌توانند برای معافیت دائم اقدام کنند؛ ولی افرادی که مدرک لیسانس یا بالاتر دارند، در صورت مبتلانبودن به عوارض بینایی، ممکن است معاف نشوند.

آب سیاه (گلوکوم)

آب‌سیاه که با نام علمی گلوکوم نیز شناخته می‌شود، می‌تواند باعث ازدست‌دادن بینایی شود. افراد مبتلا به این بیماری می‌توانند برای معافیت پزشکی چشم دائم اقدام کنند؛ ولی افرادی که مدرک پزشکی عمومی دارند، ممکن است به‌صورت دائم معاف نشوند.

دوبینی و اختلالات عضلات چشم

اختلالات عضلات چشم می‌توانند بر بینایی تأثیر بگذارند و علائمی مانند دوبینی را ایجاد کنند. اگر این اختلالات در هر دو چشم دیده شوند، باعث معافیت دائم می‌شوند؛ ولی اگر تنها در یک چشم دیده شوند، افراد می‌توانند برای معافیت از رزم اقدام کنند.

سایر بیماری های چشمی

این مشکلات و بیماری‌ها نیز می‌توانند باعث معافیت دائم یا معافیت از رزم شوند: نداشتن یک چشم، بیماری‌های ملتحمه و پلک، بیماری ناخنک، بیماری لک مرکزی قرنیه، بیماری ایریدکتومی یا ایریدودیالیز، بیماری کدورت عدسی و زجاجیه، دژنراسیون شبکیه، شب‌کوری، افتادگی پلک‌ها، تومور در چشم، آمبولی چشم، خشکی چشم، وجود اجسام خارجی در چشم، بیماری‌های ماکولا و عصب باصره، التهاب قرنیه، نبود عدسی در چشم، میکروفتالمی و نیستاگموس.

مجموع نمره دو چشم برای معافیت

مجموع نمره دو چشم یکی از مهم‌ترین شرایط معافیت چشم پزشکی تا قبل از سال 1395 بود؛ برای مثال، اگر مجموع شماره دو چشم به اعداد 10 یا 12 می‌رسید، فرد می‌توانست معاف شود؛ ولی این قانون در سال 1395 حذف شد. اکنون نمره‌های چشم‌ها در عیوب انکساری مختلف مانند نزدیک‌بینی، دوربینی یا آستیگمات با یکدیگر جمع نمی‌شوند.

البته برخی از افراد تصور می‌کنند هنوز این قانون وجود دارد. یکی از مواردی که باعث می‌شود افراد این اشتباه را انجام دهند، عبارت «آستیگمات مرکب» در آیین‌نامه است. در افراد مبتلا به آستیگمات مرکب، شماره نزدیک‌بینی و آستیگمات یک چشم در صورت داشتن علامت یکسان با یکدیگر با یکدیگر جمع می‌شوند.

تفاوت معاف دائم، معاف از رزم و معاف موقت چیست؟

معافیت موقت چشم، معافیت دائم و معاف از رزم چشم از انواع معافیت محسوب می‌شوند؛ ولی سؤال مهم این است که این سه نوع چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟ در معافیت دائم، فرد به‌صورت کامل از سربازی معاف می‌شود، در معافیت از رزم، برخی از فعالیت‌های سربازی را انجام نمی‌دهد و در معافیت موقت، تنها تا زمان بهبود چشم معاف می‌شود.

مراحل معاینه و بررسی معافیت چشم پزشکی

مراحل بررسی و معاینه معافیت پزشکی چشم قبل از اعزام به خدمت سربازی عبارت‌اند از:

• مراجعه به یکی از دفاتر پلیس +10
• انگشت‌نگاری و عکس‌برداری الکترونیکی
• تزریق واکسن
• مراجعه به چشم‌پزشک و اعلام نوع مشکل یا بیماری چشمی
• مراجعه به بیمارستان نیروهای مسلح در زمان درج‌شده در پیامک دریافت‌شده
• مراجعه به کمیسیون پزشکی نظام‌وظیفه در زمان درج‌شده در پیامک دریافت‌شده
• در صورت معاف‌شدن، پرداخت هزینه صدور کارت معافیت از خدمت سربازی
• در صورت معاف‌نشدن، ثبت اعتراض در یکی از دفاتر پلیس +10
• ارسال کارت معافیت از خدمت سربازی به خانه

مراحل بررسی معافیت چشم در سربازی عبارت‌اند از:

• مراجعه به بهداری یگان
• مراجعه به بیمارستان طبق توصیه بهداری یگان
• شرکت در جلسه شورای پزشکی
• دادن نامه معافیت از سربازی به یگان
• تسویه‌حساب در یگان
• دادن نامه تسویه‌حساب به سازمان نظام‌وظیفه
• ارسال کارت معافیت از سربازی به خانه

آیا انجام عمل لیزیک، لازک، PRK یا فمتواسمایل روی معافیت تأثیر دارد؟

انجام جراحی‌های لیزری چشم، مانند لیزیک، لازک، پی‌آرکی و جراحی فمتواسمایل چشم باعث معافیت از سربازی نمی‌شود. ازآنجایی‌که این جراحی‌ها به اصلاح عیوب انکساری کمک می‌کنند، می‌توانند معافیت سربازی را لغو کنند. خوب است بدانید که همه افراد نمی‌توانند جراحی‌های لیزری چشم را انجام دهند. لیزیک و جراحی‌های مشابه معمولا به افرادی که شماره چشم آن‌ها به مدت 6 ماه ثابت مانده است، توصیه می‌شوند.

نکات مهم قبل از مراجعه به کمیسیون پزشکی

برخی از افراد تصور می‌کنند در کمیسیون پزشکی، سؤالات دشواری پرسیده می‌شوند یا پاسخ‌های آن‌ها ممکن است بر معافیت چشم پزشکی تأثیر منفی بگذارند؛ ولی اصلی‌ترین کاری که در کمیسیون پزشکی انجام می‌شود، تطابق مدارک چشم‌پزشکی با آیین‌نامه برای تصمیم‌گیری درباره معافیت است. همچنین در بیشتر موارد، هیچ‌گونه سؤالی پرسیده نمی‌شود. اگر سؤالی از شما پرسیده شد، باصداقت به آن پاسخ دهید و از بزرگ‌نمایی خودداری کنید.

جمع‌بندی؛ تصمیم نهایی بر اساس آیین نامه و نظر کمیسیون پزشکی

معافیت چشم پزشکی یکی از متداول‌ترین انواع معافیت‌های سربازی است. برخی از بیماری‌ها یا مشکلات چشمی، مانند قوز قرنیه، عیوب انکساری، بیماری‌های شبکیه و آب‌سیاه می‌توانند باعث معافیت دائم یا معافیت از رزم شوند. به خاطر داشته باشید که تصمیم نهایی در این باره با توجه به آیین‌نامه و نظر کمیسیون پزشکی گرفته می‌شود. در پایان، اگر به دنبال چشم‌پزشک معتبری برای تشخیص و درمان مشکلات و بیماری‌های چشمی خود می‌گردید، ما به شما توصیه می‌کنیم به کلینیک دکتر مقدسی مراجعه کنید.

سؤالات متداول:

آیا شماره چشم به تنهایی باعث معافیت پزشکی می شود؟

بله؛ برای مثال، در افرادی با مدرک لیسانس یا بالاتر، نزدیک‌بینی یا دوربینی بالاتر از 8 دیوپتر در یک چشم می‌تواند باعث معافیت دائم شود؛ ولی اگر نزدیک‌بینی یا دوربینی یک چشم بین 3 تا 8 دیوپتر باشد، باعث معافیت از رزم می‌شود.

اگر قبلا عمل لیزیک یا لازک انجام داده باشم، می توانم برای معافیت اقدام کنم؟

اگر عمل فمتولیزیک چشم، لیزیک، لازک یا فمتواسمایل انجام داده باشید، نمی‌توانید برای معافیت از سربازی اقدام کنید؛ زیرا این جراحی‌ها عیوب انکساری شما را اصلاح می‌کنند. اگر جراحی‌های اصلاح بینایی مانند لیزیک را به‌تازگی انجام داده‌اید، از شناکردن به مدت 1 ماه خودداری کنید تا با عوارض روبه‌رو نشوید.

آیا قوز قرنیه همیشه باعث معافیت دائم می شود؟

خیر. اگر قوز قرنیه به‌صورت قابل‌توجهی بر بینایی تأثیر نگذاشته باشد و باعث ایجاد عوارض شدید نشده باشد، می‌تواند باعث معافیت از رزم شود.

اگر فقط یک چشمم دچار کاهش بینایی باشد، امکان معافیت وجود دارد؟

بله. قانون مجموع نمره دو چشم در سال 1395 حذف شده است. در حال حاضر، برای بررسی معافیت سربازی، بینایی چشم‌ها به‌صورت جداگانه در نظر گرفته می‌شوند.

آیا نتیجه معاینه چشم پزشک با رأی کمیسیون پزشکی یکسان است؟

اگر معاینه چشم در کلینیک‌ها یا بیمارستان‌های غیرنظامی انجام شده باشد، ممکن است نتیجه آن با رأی کمیسیون پزشکی متفاوت باشد. دلیل این امر این است که در بیمارستان‌های نظامی، قطره‌ای در داخل چشم ریخته می‌شود؛ بنابراین، اگر به کلینیک یا بیمارستان غیرنظامی مراجعه می‌کنید، از چشم‌پزشک بخواهید چشم شما را پس از ریختن قطره معاینه کند.

برای معافیت چشم پزشکی چه معاینات و آزمایش هایی انجام می شود؟

معاینه چشمی و آزمایش‌هایی مانند توپوگرافی قرنیه، پنتاکم یا دستگاه ارب‎‌اسکن ممکن است برای معافیت چشم پزشکی انجام شوند. با مراجعه به کلینیک چشم‌پزشکی معتبری مانند کلینیک دکتر مقدسی، می‌توانید اطلاعات بیشتری درباره معاینات و آزمایش‌های لازم برای بررسی مشکلات و بیماری‌های چشمی به دست آورید.

اگر درخواست معافیت پزشکی رد شود، امکان اعتراض وجود دارد؟

بله. اگر درخواست معافیت پزشکی شما رد شده است، می‌توانید به یکی از دفاتر پلیس +10 مراجعه و اعتراض خود را ثبت کنید.

آیا استفاده از عینک یا لنز روی تصمیم کمیسیون پزشکی تأثیر دارد؟

خیر. کمیسیون پزشکی مدارک چشم‌پزشکی شما را بدون درنظرگرفتن عینک یا لنز با آیین‌نامه تطابق می‌دهد و تصمیم خود را بر این اساس می‌گیرد.

آیا قوانین معافیت چشم پزشکی ممکن است تغییر کنند؟

بله. قوانین معافیت از سربازی ممکن است در آینده تغییر کنند. حتی زمانی که این مطلب را می‌خوانید، ممکن است این قوانین تغییر کرده باشند؛ بنابراین، برای کسب اطلاعات دقیق در این باره به پلیس +10 یا یگان خود مراجعه کنید.