دوبینی (ديپلوپيا) چشم
دوبینی چشم ممکن است موقتی یا ماندگار باشد و گاهی میتواند نشانه بیماریهای زمینهای مهم باشد. مشکلات و بیماریهایی که چشمها را تحتتأثیر قرار میدهند، از شایعترین دلایل دوبینی هستند؛ بنابراین، مراجعه به چشمپزشک بلافاصله پس از هر گونه تغییر در بینایی از اهمیت بالایی برخوردار است. در این مطلب از کلینیک دکتر مقدسی، شما را با هر آنچه باید درباره دوبینی بدانید، مانند انواع، علائم، دلایل، نحوه تشخیص و روشهای درمان آن آشنا میکنیم و در پایان، به 4 سؤال متداول پاسخ میدهیم.
دوبینی چشم چیست؟
دوبینی چشم که با اصطلاح پزشکی دیپلوپیا نیز شناخته میشود، تعریف سادهای دارد: دیدن دو تصویر از یک جسم. این مشکل معمولاً موقتی است؛ ولی میتواند یکی از علائم مشکلات جدی نیز باشد. دوبینی میتواند توانایی درک عمق شما را کاهش دهد و رانندگی یا راهرفتن را دشوارتر و حتی خطرناک کند.
انواع دوبینی چشم
انواع دوبینی چشم را میتوانیم در 4 گروه دستهبندی کنیم که عبارتاند از:
دوبینی تک چشمی
اگر این مشکل را حتی پس از بستن یا پوشاندن یکی از چشمهای خود تجربه میکنید، به احتمال زیاد، دچار نوع تک چشمی هستید. این نوع معمولاً با مشکلات خود چشم مرتبط است و در بسیاری از موارد نسبت به دوبینی دوچشمی خطر کمتری دارد.
دوبینی دو چشمی
نوع دوچشمی به دیدن دو تصویر از یک جسم هنگام بازبودن هر دو چشم گفته میشود. زمانی که یک چشم خود را میبندید یا میپوشانید، این مشکل برطرف میشود. همراستا نبودن چشمها و مشکلات تأثیرگذار بر بینایی از متداولترین دلایل این نوع هستند. نوع دوچشمی معمولاً جدیتر از نوع پیشین است.
دوبینی افقی
در نوع افقی، دو تصویر در کنار یکدیگر دیده میشود. این نوع معمولاً به مشکلات عضلات یا اعصاب کنترلکننده حرکات چشم به سمت داخل یا خارج مرتبط است.
دوبینی عمودی
افراد مبتلا به نوع عمودی، تصاویر را بهصورت عمودی روی یکدیگر میبینند. این مشکل معمولاً به دلیل اختلال در عضلات یا اعصاب کنترلکننده حرکت چشمها به سمت بالا و پایین ایجاد میشود.
علت دوبینی چیست؟
مشکلات چشمی بسیاری در فهرست علت دوبینی چشم قرار دارند. هر چیزی که مغز، چشمها یا اعصاب و عضلات کنترلکننده آنها را تحتتأثیر قرار دهد، میتواند آن را ایجاد کند.
مشکلات عضلات چشم
شش عضله در کاسه چشم، حرکت چشم را کنترل میکنند. مشکلات موجود در این عضلات مانند ضعف و فلج، میتوانند از حرکتکردن هماهنگ چشمها جلوگیری کنند. بیماری گریوز یک اختلال خودایمنی مرتبط با تیروئید است که میتواند با درگیرکردن عضلات و بافتهای اطراف چشم، باعث دوبینی شود.
انحراف چشم
انحراف چشم به همراستانبودن چشمها گفته میشود که در آن، یکی از چشمها به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین میچرخد. این مشکل هماهنگی طبیعی چشمها را مختل میکند و منجر به دوبینی میشود.
خشکی چشم و بیماریهای قرنیه
خشکی چشم که به تولید ناکافی اشک گفته میشود، میتواند باعث تاری دید یا ایجاد تصاویر سایهدار شود که گاهی با دوبینی اشتباه گرفته میشود. علاوه بر این، دیگر مشکلات قرنیه مانند آستیگماتیسم، عفونتهایی مانند زونا و اسکارهای ناشی از بیماری، آسیب یا عفونت نیز، میتوانند باعث ایجاد این مشکل شوند.
آب مروارید
آبمروارید به کدرشدن عدسی چشم گفته میشود که به دلیل افزایش سن رخ میدهد. آبمروارید پیشرفته هم میتواند علت دوتا دیدن در یک چشم یا دوبینی تکچشمی شود زیرا باعث اختلال در عبور نور، میشود. در مواردی که دوبینی ناشی از آبمروارید باشد، عمل آب مروارید میتواند با برداشتن عدسی کدر و جایگزینی آن با عدسی مصنوعی، مشکل بینایی را برطرف کند.
دیابت
برخی از بیماریها میتوانند اعصاب کنترلکننده حرکات چشم را تحتتأثیر قرار دهند یا به آنها آسیب بزنند و منجر به ایجاد این مشکل شوند. دیابت میتواند با آسیب به اعصاب یا عروق مرتبط با حرکات چشم، باعث ایجاد دوبینی شود.
میاستنی گراویس
میاستنی گراویس یک بیماری خودایمنی است که ارتباط بین عصب و عضله را مختل میکند و میتواند منجر به ضعف عضلاتی مانند عضلات کنترلکننده حرکات چشم شود.
بیماری های عصبی
بیماریهای عصبی مانند اماس میتوانند سیستم عصبی را تحتتأثیر قرار دهند و به اعصاب کنترلکننده حرکت چشم آسیب بزنند؛ در نتیجه، میتوانند باعث ایجاد این مشکل شوند.
سکته مغزی
سکته مغزی میتواند با آسیب به بخشهایی از مغز یا اعصاب کنترلکننده حرکات چشم، باعث دوبینی شود. علاوه بر سکته مغزی، آنوریسم مغزی، تومور مغزی و فشار داخل مغز ناشی از خونریزی، عفونت یا تروما نیز، میتوانند به این نواحی آسیب بزنند و باعث ایجاد این مشکل شوند.
آسیبهای سر و چشم
آسیبهای سر و چشم بهویژه آسیب کاسه چشم، میتوانند به عضلات چشم یا اعصاب کنترلکننده آنها آسیب بزنند؛ در نتیجه، میتوانند منجر به این مشکل شوند.
علت دوبینی ناگهانی چیست؟
حتی اگر علت زمینهای دوبینی بهتدریج ایجاد شده باشد، خود این مشکل معمولاً بهصورت ناگهانی ایجاد میشود. دوبینی ناگهانی میتواند نشانه یک مشکل جدی باشد و نیاز به بررسی پزشکی دارد. اگر بینایی شما تغییر کرده است، لطفا در سریعترین زمان ممکن به چشمپزشک مراجعه کنید؛ ولی اگر تغییر در بینایی را پس از تصادف رانندگی یا زمینخوردن تجربه میکنید، لطفا به اورژانس بروید. شناخت علت دوبینی چشم به تشخیص سریعتر بیماری زمینهای کمک میکند.
دوبینی با چه علائمی همراه است؟
دوبینی چشم ممکن است با علائم زیر همراه باشد:
دوبینی همراه با سردرد
سردردهای همراه با این مشکل ممکن است خفیف تا شدید باشند و دلایل مختلفی داشته باشد و گاهی نیازمند بررسی فوری پزشکی است.
دوبینی همراه با سرگیجه
سرگیجه اغلب همراه با دوبینی چشم دیده میشود. این مشکل ممکن است به دلیل ازدستدادن تعادل ایجاد شود و در نتیجه، کیفیت زندگی را کاهش دهد.
دوبینی همراه با افتادگی پلک
افتادگی پلک نیز ممکن است همراه با این مشکل رخ دهد. در افتادگی پلک، پلک بالا پایینتر از حد معمول قرار میگیرد و ممکن است روی میدان دید تأثیر بگذارد.
دوبینی همراه با تاری دید
تاری دید که ممکن است در یک یا هر دو چشم بیماران مبتلا دیده شود، کیفیت کلی بینایی را کاهش میدهد.
آیا دوبینی چشم خطرناک است؟
خود دوبینی معمولاً باعث از دست رفتن بینایی نمیشود، اما برخی علتهای ایجادکننده آن میتوانند جدی و نیازمند درمان فوری باشند. مشکلات ایجادکننده آن مانند سکته مغزی، بیماریهای عصبی یا تومورهای مغزی، میتوانند منجر به ازدستدادن بینایی شوند؛ بنابراین، مراجعه به چشمپزشک برای تشخیص و درمان مشکل زمینهای از اهمیت بالایی برخوردار است.
دوبینی در کودکان
دوبینی در کودکان همانند بزرگسالان نگرانکننده است؛ ولی خوشبختانه، همیشه نشانه مشکلات جدی نیست. شناخت علت دوبینی و زمان مناسب مراجعه به چشمپزشک، به تشخیص سریعتر و درمان بهتر کمک میکند.
علت دوبینی در کودکان
مشکلات زیادی از مشکلات نسبتا خوشخیم تا مشکلات پیچیده و خطرناک، میتوانند باعث ایجاد این مشکل در کودکان شوند. برخی از دلایل احتمالی عبارتاند از:
- آبمروارید مادرزادی
- خشکی چشم یا آلرژیهای چشمی
- آسیب چشمی
- مشکلات قرنیه
- انحراف چشم
- سکته مغزی یا آسیب مغزی
- اختلالات سیستم عصبی
- تومورها
- میگرنها
- استرس شدید
چه زمانی کودک باید معاینه شود؟
دوبینی کودکان هرگز طبیعی نیست و همیشه باید توسط چشمپزشک معاینه شود؛ اما چه زمانی باید کودک خود را به مطب چشمپزشک ببرید؟ جمعکردن چشمها، کجکردن سر یا پوشاندن یکی از چشمها برای دیدن، همگی نشاندهنده این هستند که زمان مراجعه به چشمپزشک فرارسیده است؛ ولی اگر کودکتان هر گونه تغییر در بینایی را پس از تصادف رانندگی، زمینخوردن یا آسیبهای ورزشی تجربه میکند، باید بلافاصله او را به اورژانس ببرید.
دوبینی چگونه تشخیص داده می شود؟
چشمپزشک میتواند این مشکل و علت ایجادکننده آن را تشخیص دهد. او ابتدا چشمتان را معاینه و بینایی شما را با تست حدت بینایی بررسی میکند. همچنین سؤالاتی درباره سابقه بیماریهای چشمی، آسیبها و بیماریهای سیستمیک شما میپرسد. اگر به بیماریهای مزمنی مانند دیابت، تیروئید یا بیماریهای عصبی مبتلا هستید یا این مشکل در خانواده شما ارثی است، حتما به این موارد اشاره کنید.
اگر دچار نوع تکچشمی باشید، به احتمال زیاد، به تستهای دیگری نیاز نخواهید داشت؛ ولی اگر دچار نوع دوچشمی باشید، ممکن است به امآرآی، سیتیاسکن و آزمایشهای خون نیز نیاز داشته باشید. این آزمایشها به پزشک کمک میکنند ساختارهای مرتبط با چشم و اطراف آن را بررسی کند. همچنین میتوانند در شناسایی مشکلات عضلات، استخوانها یا سیستم عصبی مؤثر باشند. در برخی موارد، برای بررسی دقیق شکل قرنیه، قوز قرنیه، آستیگماتیسم نامنظم و تشخیص مشکلات مرتبط، ممکن است از توپوگرافی چشم استفاده شود.
روشهای درمان دوبینی چشم
درمان دوبینی چشم بر اساس مشکل ایجادکننده آن انجام میشود. زمانی که بیماری ایجادکننده برطرف شود، این مشکل اغلب بهبود مییابد. چشمپزشک ابتدا علت اصلی را تشخیص میدهد و سپس یک برنامه درمانی بر اساس آن ایجاد میکند. روشهای درمان متداول عبارتاند از:
- عینک و لنز تماسی: لنزهای منشوری یا پریسم یکی از متداولترین روشهای درمانی برای نوع دوچشمی هستند. این لنزها به چشمها کمک میکنند با دقت بیشتری تمرکز کنند و این مشکل را کاهش میدهند. همچنین عینکهای منشوری میتوانند به بهبود دوبینی ناشی از عدم تعادل در عضلات چشم، انحراف چشم خفیف یا عیوب انکساری مانند آستیگماتیسم کمک کنند
- قطرههای چشمی: اگر این مشکل ناشی از خشکی چشم باشد، قطرههای اشک مصنوعی میتوانند به درمان آن کمک کنند
- تمرینات چشمی: برنامههای تمرینی خاصی میتوانند به بهبود هماهنگی عضلات چشم کمک کنند. برخی تمرینات چشمی میتوانند در شرایط خاص به بهبود هماهنگی بینایی کمک کنند. آنها بهویژه در درمان دوبینی دوچشمی مؤثر هستند
- چشمبند: بستن یک چشم با چشمبند، میتواند به بهبود این مشکل کمک کند؛ ولی این روش راهکاری دائمی نیست
- درمان دارویی: اگر این مشکل ناشی از دیابت باشد، داروها با کنترل سطح قند خون، میتوانند به بهبود آن کمک کنند. درمان بیماریهای تیروئید نیز میتواند فشار واردشده بر عضلات چشم را کاهش دهد. علاوه بر این، اگر فرد دچار اماس باشد، داروها با کنترل این بیماری، میتوانند به کاهش این مشکل بینایی کمک کنند
- تزریق بوتاکس: تزریق بوتاکس برای اصلاح عدم تعادل در عضلات چشم استفاده میشود. تزریق بوتاکس در برخی موارد برای اصلاح عدم تعادل عضلات چشم و کاهش دوبینی استفاده میشود
- جراحی: اگر ضعف یا آسیب عضله باعث ایجاد این مشکل شده باشد یا فرد دچار انحراف چشم باشد، ممکن است جراحی از نظر چشمپزشک ضروری باشد. ضمن اینکه ممکن است برای اصلاح برخی عوارض چشمی ناشی از بیماری گریوز، انجام جراحی توصیه شود
چه زمانی برای دوبینی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده هر گونه تغییر در بینایی، در سریعترین زمان ممکن به چشمپزشک مراجعه کنید. حتی اگر تصور میکنید که این تغییر به علت بدترشدن آستیگماتیسم چشمهای شماست و ممکن است به عینک جدیدی نیاز داشته باشید، مراجعه به چشمپزشک را به تعویق نیندازید و منتظر بدترشدن مشکلات بینایی خود نمانید. اگر دوبینی در کمتر از چند ساعت برطرف نمیشود و مطمئن شدید که دچار دوبینی موقتی که پس از خستگی چشم یا برخی شرایط گذرا ایجاد شده است، نشدهاید؛ لطفا به اورژانس مراجعه کنید. خصوصا اگر علائم دیگری مانند درد چشم، سرگیجه، ضعف عضلانی، گفتار نامفهوم و گیجی را تجربه میکنید.
جمعبندی؛ دوبینی چشم را چه زمانی باید جدی گرفت؟
دوبینی چشم ممکن است نشانه مشکلات جدی مانند سکته مغزی و تومور مغزی باشد؛ ولی معمولاً موقتی است. برای تشخیص علت دوبینی و انتخاب روش درمان مناسب، مراجعه به چشمپزشک اهمیت زیادی دارد. دکتر علیرضا مقدسی در زمینه تشخیص و درمان بیماریهای چشمی، از جمله درمان قوز قرنیه، آب مروارید، عمل فمتو اسمایل و سایر اختلالات بینایی، فعالیت میکند. برای بررسی و درمان مشکلات بینایی، میتوانید از خدمات تخصصی دکتر مقدسی استفاده کنید.
سؤالات متداول
دوبینی ناشی از دیابت چگونه ایجاد میشود؟
دیابت نوعی بیماری متابولیک است که با آسیبرساندن به اعصاب کنترلکننده حرکات چشم، میتواند منجر به ایجاد این مشکل شود.
تفاوت دوبینی تک چشمی و دو چشمی چیست؟
تفاوت اصلی بین نوع تکچشمی و دوچشمی این است که نوع اول برخلاف نوع دوم پس از بستن یا پوشاندن یکی از چشمها برطرف نمیشود.
آیا دوبینی نشانه سکته مغزی است؟
این مشکل میتواند اولین نشانه مشکلات مغزی شدید، مانند سکته مغزی باشد؛ بنابراین، آن را نادیده نگیرید و هر چه زودتر به چشمپزشک مراجعه کنید. اگر علائم دیگر سکته مغزی مانند سرگیجه، ضعف عضلانی و گفتار نامفهوم را نیز تجربه میکنید، بلافاصله به اورژانس بروید.
چگونه میتوان از دوبینی پیشگیری کرد؟
شما نمیتوانید از این مشکل پیشگیری کنید؛ ولی با مراقبت از چشمها و مراجعه منظم به چشمپزشک، میتوانید آن را در سریعترین زمان ممکن تشخیص دهید. برای حفظ سلامت چشمها، این کارها را انجام دهید:
- سیگار نکشید
- بهصورت مداوم به صفحهنمایشهای الکترونیکی نگاه نکنید و به چشمهای خود استراحت بدهید
- از عینکهای محافظ مناسب برای انجام کارها، ورزشها یا سرگرمیهای خود استفاده کنید
- هر یک یا دو سال یکبار به مطب چشمپزشک خود مراجعه کنید
[…] توانایی حفظ تمرکز، علائمی مانند خستگی چشم، سردرد یا دوبینی گذرا ایجاد کند. تشخیص فوریا صرفاً با نگاه کردن به […]