سرطان چشم چیست
سرطان چشم ممکن است در کره چشم یا بافتها یا ساختارهای اطراف چشم ایجاد میشود. این سرطان انواع مختلفی دارد. در این مطلب جامع، شما را با هر آنچه که باید درباره این بیماری بدانید، مانند علائم، دلایل ابتلا، انواع، روشهای تشخیص و روشهای درمان آن آشنا میکنیم و در پایان، به چند سؤال متداول پاسخ میدهیم.
سرطان چشم چگونه ایجاد می شود؟
بدن ما از میلیاردها سلول تشکیل شده است که تنها در زیر میکروسکوپ قابلمشاهده هستند. این سلولها در کنار هم قرار میگیرند و بافتها و اندامها را میسازند. زمانی که سلولهای چشم بهصورت کنترلنشده تقسیم و تکثیر شوند، ممکن است تودهای به نام تومور تشکیل شود. یک تومور میتواند غیرسرطانی (خوشخیم) یا سرطانی (بدخیم) باشد. تومور غیرسرطانی به بخشهای دیگر بدن گسترش نمییابد؛ ولی تومور بدخیم میتواند به سایر بخشهای بدن گسترش یابد یا متاستاز دهد.
سرطان چشم چه علائمی دارد
برخی از مهمترین علائم سرطان چشم عبارتاند از:
- بیرونزدگی یکی از چشمها
- ازدستدادن کامل یا بخشی از بینایی
- درد در داخل یا اطراف چشم که از علائم نادر سرطان چشم محسوب میشود. اگر سرطان به خارج از چشم گسترش یابد یا باعث افزایش بیش از حد فشار چشم شود، این علامت را ایجاد میکند
- توده برجسته روی سطح چشم (ملتحمه یا قرنیه)
- تاری دید
- تغییر در ظاهر چشم
- توده روی پلکها یا اطراف چشم
- دیدن لکهها، جرقههای نورانی یا خطوط مواج در مقابل چشم
- دید تونلی (ازدستدادن بینایی محیطی)؛ یعنی فرد میتواند روبهروی خود را بهوضوح ببیند، اما دید محیطی خود را از دست میدهد.
- یک لکه تیره روی بخش رنگی چشم که در حال بزرگشدن است
- تحریک چشم، قرمزی چشم یا التهاب مزمن ملتحمه
علت های مبتلا شدن به سرطان چشم
علت دقیق بسیاری از سرطانهای چشم هنوز مشخص نیست؛ اما عوامل زیر با افزایش خطر ابتلا به این بیماری ارتباط دارند:
- رنگ پوست: خطر ابتلا به ملانوم چشم (یکی از سرطانهای چشم) در افرادی با پوست روشنتر بیشتر از افرادی با پوست تیرهتر است
- رنگ چشم: افراد دارای چشمهای آبی، سبز یا خاکستری نسبت به افراد دارای چشمهای تیره، بیشتر در معرض ابتلا به ملانوم چشم قرار دارند
- سن و جنسیت: ملانوم چشم میتواند در هر سنی رخ دهد؛ ولی خطر ابتلا به آن با افزایش سن افزایش مییابد. همچنین در مردان کمی شایعتر از زنان است
- سندرم خال دیسپلاستیک: افراد مبتلا به این سندرم ارثی دارای خالهای غیرطبیعی بسیاری روی پوست خود هستند. آنها در معرض خطر ابتلا به ملانوم پوست و همچنین ملانوم چشم قرار دارند
- سندرم سرطان BAP1: این سندرم ارثی نادر باعث میشود که اعضای خانواده در معرض خطر ابتلا به ملانوم چشم، ملانوم پوست، سرطان مزوتلیوما، سرطان کلیه و برخی از سرطانهای دیگر قرار بگیرند. این بیماری ناشی از یک جهش ارثی در ژن BAP1 است. سرطانهای مرتبط با این سندرم معمولا تهاجمی هستند و اغلب در سنین پایینتر ظاهر میشوند
- خالها و نواحی رنگدانهای در چشم: انواع مختلف خالها و نواحی رنگدانهای در چشم با افزایش خطر ملانوم چشم مرتبط هستند
- شغل جوشکاری: برخی مطالعات نشان دادهاند که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض اشعه فرابنفش، از جمله در برخی مشاغل مانند جوشکاری، ممکن است خطر ملانوم چشم را افزایش دهد؛ اما شواهد در این زمینه قطعی نیست
- سیستم ایمنی ضعیف: افرادی که داروهایی را برای جلوگیری از رد پیوند عضو پس از عمل پیوند مصرف میکنند، افرادی که ایدز دارند، افرادی که به دلیل ابتلا به بیماریهای خودایمنی یا مصرف داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی دچار ضعف سیستم ایمنی هستند، افرادی که با سندرمهای تأثیرگذار بر سیستم ایمنی بدن متولد شدهاند، در معرض ابتلا به لنفوم چشم (یکی دیگر از سرطانهای چشم) قرار دارند
- تغییرات ژنی ارثی: حدود ۴۰ درصد از کودکان مبتلا به رتینوبلاستوما دارای جهش ارثی یا ژرملاین در ژن RB1 هستند. این جهش ژنی ممکن است ارثی باشد یا در مراحل اولیه رشد در رحم رخ داده باشد
انواع سرطان چشم
انواع سرطان چشم را میتوانیم به دو گروه سرطان اولیه چشم و سرطان ثانویه چشم تقسیمبندی کنیم. سرطانی که در چشم شروع میشود، سرطان اولیه چشم نام دارد. در برخی اوقات، سرطان میتواند از بخش دیگری از بدن به چشم گسترش یابد. این نوع با نام سرطان ثانویه چشم شناخته میشود. علاوه بر این، سرطانهای چشم را میتوانیم بر اساس سن ابتلا نیز دستهبندی کنیم که در بخشهای بعدی به آنها میپردازیم.
سرطان چشم در کودکان
دو نوع اصلی از سرطانهای چشم که در کودکان دیده میشوند، عبارتاند از:
- رتینوبلاستوما: رتینوبلاستوما در شبکیه چشم شروع میشود و معمولا کودکان زیر 5 سال را تحتتأثیر قرار میدهد. این نوع سرطان میتواند برای کودکان و والدین آنها بسیار ناراحتکننده و وحشتناک باشد
- مدولواپیتلیوما: مدولواپیتلیوما یک سرطان بسیار نادر است که میتواند در کودکان زیر 10 سال ایجاد شود. این سرطان معمولا در جسم مژگانی ایجاد میشود و معمولا سرعت پیشرفت آن کند است. علائم سرطان چشم در کودکان عبارتاند از: تغییرات در بینایی، بیرونزدگی چشم و درد در اطراف چشم
سرطان چشم در بزرگسالان
شایعترین انواع سرطان چشم در بزرگسالان (سرطانهای اولیه چشم)، شامل ملانوم داخل چشمی و لنفوم داخل چشمی هستند. علاوه بر این، سرطانهای ملتحمه، پلک، غدد اشکی و متاستازهای چشمی نیز در بزرگسالان دیده میشوند.
تشخیص سرطان چشم چگونه است
سرطانهای چشم اغلب پس از انجام معاینه چشم توسط متخصص چشم پزشکی تشخیص داده میشوند. این متخصص ممکن است آزمایشهای زیر را نیز برای تشخیص دقیق این بیماری انجام دهد:
- معاینه کامل چشم از جمله معاینه پشت چشم (فاندوسکوپی)
- سونوگرافی چشم
- آنژیوگرافی فلورسین
- نمونهبرداری از بافت چشم که با نام بیوپسی شناخته میشود
- آزمایشهای خون
- توموگرافی انسجام نوری
- اسکن امآرآی از سر و کاسه چشم
روش های درمان سرطان چشم
درمان سرطان چشم در بزرگسالان به نوع سرطان، مکان سرطان، اندازه سرطان و میزان تأثیر آن بر بینایی بستگی دارد. روشهای درمان هر یک از سرطانهای چشم بزرگسالان عبارتاند از:
- ملانوم چشم: اگر ملانوم چشم بزرگ باشد و باعث نابینایی شده باشد، به احتمال زیاد، چشم باید از طریق جراحی تخلیه چشم برداشته شود. این خبر ممکن است برایتان شوکهکننده باشد؛ ولی تا زمانی که چشم دیگرتان بینا باشد، میتوانید هر کاری را همانند گذشته انجام دهید؛ برای مثال، میتوانید رانندگی کنید. روشهای درمانی دیگر برای ملانوم چشم عبارتاند از: پرتودرمانی، نوردرمانی و عمل جراحی برای برداشتن سرطان (بدون تخلیه چشم)
- لنفوم چشم: درمان لنفوم چشم به نوع آن و اینکه آیا به بخشهای دیگر بدن گسترش یافته است یا خیر، بستگی دارد. روشهای درمان این نوع سرطان عبارتاند از: پرتودرمانی برای ازبینبردن سرطان در چشم و کمک به جلوگیری از بازگشت آن در مغز یا نخاع، شیمیدرمانی و در برخی اوقات، جراحی برای حذف لنفوم از چشم. همچنین برای برخی از انواع لنفوم غیرهوچکین، چشمپزشک ممکن است داروهای هدفمند سرطان را بهصورت وریدی یا قرص تجویز کند
سرطان رتینوبلاستوما معمولا کودکان زیر 5 سال را تحتتأثیر قرار میدهد. ازآنجاییکه این نوع سرطان بسیار نادر است، در مراکز تخصصی درمان میشود. درمان سرطان چشم در کودکان که به مرحله و اندازه تومور بستگی دارد، ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- کایروتراپی (سرمادرمانی)
- لیزردرمانی
- شیمیدرمانی
- جراحی
- پرتودرمانی
جمعبندی همه چیز درباره سرطان های چشمی
سرطان چشم میتواند کره چشم یا بافتها یا ساختارهای اطراف چشم را تحتتأثیر قرار دهد. سرطانهای چشم را میتوان به دو گروه سرطان اولیه چشم و سرطان ثانویه چشم و همچنین به دو گروه سرطان چشم کودکان (رتینوبلاستوما) و سرطان چشم بزرگسالان (ملانوم چشم و لنفوم چشم) تقسیمبندی کنیم. درمان آنها ممکن است شامل پرتودرمانی، نوردرمانی، لیزردرمانی، شیمیدرمانی و جراحی تخلیه چشم باشد.
در پایان، اگر علائم سرطانهای چشم را تجربه میکنید، آنها را جدی بگیرید و بهجای امتحانکردن درمان خشکی چشم با چای یا روشهای خانگی دیگر به مطب چشمپزشک معتبری مانند دکتر علیرضا مقدسی مراجعه کنید تا بیماری چشم شما بهموقع تشخیص داده شود. به خاطر داشته باشید که تشخیص زودهنگام سرطانهای چشم نقش مهمی در موفقیت روشهای درمانی و حفظ سلامت و بینایی چشم دارد.
سؤالات متداول درباره سرطان چشم
1- قرمزی چشم در چه صورتی می تواند نشانه این بیماری باشد؟
اگر قرمزی چشم را به همراه دیگر علائم سرطان چشم بزرگسالان و کودکان ذکرشده در این مطلب تجربه میکنید، ممکن است نشانه این بیماری باشد. توصیه میشود در سریعترین زمان ممکن به چشمپزشک حاذق از جمله دکتر مقدسی مراجعه کنید تا علت قرمزی چشم بهموقع شناسایی و بهترین روش درمان اتخاذ شود.
2- آیا سرطان چشم کور کننده است؟
بله. برخی از انواع سرطان چشم میتوانند منجر به ازدستدادن کامل یا بخشی از بینایی چشم شوند. با تشخیص زودهنگام سرطان و شروع درمان در سریعترین زمان ممکن، میتوانید از این امر جلوگیری کنید.
3- آیا سرطان چشم هم شیمی درمانی دارد؟
بله. بیشتر افراد مبتلا به سرطان لنفوم چشم و برخی دیگر از سرطانهای چشم به شیمیدرمانی نیاز دارند. شیمیدرمانی ممکن است از طریق تزریق وریدی، تزریق مستقیم به مایع اطراف نخاع یا تزریق مستقیم به داخل چشم انجام شود. چشمپزشکان ممکن است این روش درمانی را به همراه پرتودرمانی تجویز کنند.
4- آیا سرطان چشم کشنده است؟
پاسخ این سؤال به نوع سرطان و مرحله تومور بستگی دارد. خوشبختانه، بسیاری از افراد مبتلا به سرطانهای چشم با مرگ روبهرو نمیشوند؛ ولی اگر آنها در مرحله 4 تشخیص داده شوند، ممکن است کشنده باشند.
