بیماری های چشمی و سردرد؛ چه مشکلات چشمی باعث سردرد میشوند؟
سردرد همیشه به معنای وجود یک بیماری مغزی یا عصبی نیست و گاهی منشأ آن به مشکلات چشمی مربوط میشود. اختلالاتی مانند عیوب انکساری اصلاحنشده، خشکی چشم و برخی بیماریهای التهابی چشم میتوانند باعث درد اطراف چشم یا تشدید سردرد شوند. بعضی انواع گلوکوم نیز، بهویژه در شرایط حاد، با سردرد شدید همراه هستند. از سوی دیگر، بسیاری از سردردها مانند میگرن یا سردردهای تنشی با علائم چشمی همراه هستند و اغلب با بیماریهای چشم اشتباه گرفته میشوند.
در این مقاله به بررسی بیماری های چشمی و سردرد، علائم آن، روش تشخص، درمان و پیشگیری از آنها میپردازیم. همراه ما باشید.
آیا بیماری های چشمی باعث سردرد میشوند؟
برخی از بیماری های چشم که باعث سردرد می شوند شامل گلوکوم، خشکی چشم، التهاب قرنیه و عیوب انکساری اصلاحنشده هستند؛ اما همه منشأ چشمی ندارند. افزایش فشار داخل چشم، التهاب بافتهای چشمی و فشار مداوم سیستم تطابق برای حفظ وضوح دید، از عواملی هستند که میتوانند باعث درد چشم یا سردرد شوند. از سوی دیگر، میگرن، سردرد تنشی و برخی بیماریهای عصبی نیز ممکن است با درد اطراف چشم همراه باشند.
چگونه تشخیص دهیم سردرد من از چشم است یا علت دیگری دارد؟
تشخیص منشأ سردرد به بررسی دقیق علائم چشمی، ویژگیهای درد و شرایط ایجاد آن بستگی دارد. بررسی علت سردرد و درد چشم به پزشک کمک میکند تا مشکلات چشمی یا عوامل عصبی را از یکدیگر تفکیک کند. جالب است بدانید که این دو گاهی به دلیل مشکلاتی مانند عیوب انکساری اصلاحنشده، خشکی چشم، افزایش فشار داخل چشم یا التهابهای چشمی ایجاد میشوند. اگر سردرد پس از مطالعه، کار طولانی با کامپیوتر یا استفاده مداوم از موبایل بروز کند و با استراحت چشمها کاهش یابد، احتمال ارتباط آن با مشکلات چشمی بیشتر است. البته این نشانه بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و نیاز به بررسی علل دیگر نیز وجود دارد. همچنین علائمی مانند تاری دید، دوبینی، قرمزی چشم، اشکریزش، حساسیت به نور و درد هنگام حرکت چشم نیز نشانه وجود بیماریهای چشمی است.
در مقابل، اگر سردرد همراه با علائمی مانند تهوع شدید، بیحسی، اختلال گفتار یا ضعف اندامها باشد، باید علتهای عصبی یا سایر عوامل زمینهای توسط پزشک بررسی شوند.
بیماری های چشمی که باعث سردرد میشوند
همه بیماری های چشمی باعث سردرد نمیشوند، اما برخی اختلالات به دلیل افزایش فشار داخل چشم، التهاب یا وارد شدن فشار مداوم به سیستم بینایی، درد سر ایجاد میکنند که در ادامه آنها را توضیح میدهیم:
عیوب انکساری اصلاح نشده
بسیاری از افراد میپرسند آیا ضعیفی چشم باعث سردرد میشود؟ در پاسخ باید گفت عیوب انکساری اصلاحنشده مانند نزدیکبینی یا آستیگماتیسم میتوانند باعث فشار چشم و ایجاد سردرد شوند و از شایعترین علل سردرد چشمی هستند. زمانی که شماره عینک یا لنز مناسب نباشد، در این شرایط، سیستم تطابق چشم برای جبران تاری دید مجبور به فعالیت بیشتری میشود و این فشار میتواند باعث خستگی چشم و سردرد شود. این نوع سردرد معمولا با استراحت یا استفاده از عینک مناسب کاهش مییابد.
توجه داشته باشید یکی از نکات مهم در حفظ سلامت بینایی، توجه به علائم مشکلات بینایی در سنین پایین است؛ زیرا عواملی مانند نزدیکبینی، دوربینی و آستیگماتیسم میتوانند باعث ضعیف شدن چشم کودکان شوند. انجام معاینات منظم چشمپزشکی در کودکان کمک میکند مشکلات بینایی زودتر شناسایی شده و اقدامات اصلاحی مناسب انجام شود.
خشکی چشم
خشکی چشم
خشکی چشم را نمیتوان به طور مستقیم به عنوان علت سردرد پشت چشم مطرح کرد؛ درواقع این عارضه میتواند یکی از عوامل ایجاد احساس درد پشت چشم، فشار چشمی و تشدید سردرد در برخی افراد باشد. خشکی چشم زمانی رخ میدهد که مقدار یا کیفیت اشک برای حفظ رطوبت سطح چشم کافی نباشد. کاهش لایه اشکی باعث تحریک سطح چشم شده و علائمی مانند سوزش، احساس وجود جسم خارجی، تاری دید، خستگی چشم و گاهی درد در ناحیه پشت چشم و سر را ایجاد میکند. افزون بر این، استفاده طولانیمدت از موبایل و کامپیوتر، افزایش سن، مصرف برخی داروها و بعضی بیماریهای خودایمنی از عوامل مهم بروز خشکی چشم هستند. تحریک مداوم پایانههای عصبی سطح چشم نیز باعث انتقال درد به پیشانی، اطراف چشم و ایجاد احساس سردرد میشود.
گلوکوم (آب سیاه)
آب سیاه (گلوکوم) گروهی از بیماریهای چشمی است که به عصب بینایی آسیب میرساند و در صورت درمان نشدن، ممکن است باعث کاهش دائمی بینایی شود. بیشتر انواع آن در مراحل اولیه بدون درد هستند، اما گلوکوم زاویه بسته حاد یک وضعیت اورژانسی است و با علائمی مانند سردرد چشمی شدید، تاری دید، دیدن هاله رنگی، تهوع و استفراغ همراه است. این علائم بهدلیل افزایش ناگهانی فشار داخل چشم ایجاد میشوند و نیاز به مراجعه فوری به چشمپزشک دارند.
التهاب قرنیه
التهاب قرنیه یا کراتیت، التهاب بخش شفاف جلوی چشم است که بر اثر عفونت، آسیب چشمی، استفاده نادرست از لنز تماسی یا خشکی شدید چشم ایجاد میشود. این بیماری بهدلیل وجود پایانههای عصبی فراوان در قرنیه، معمولا با درد چشم و سردرد، حساسیت به نور، اشکریزش، قرمزی و کاهش دید همراه است. هرچند تشخیص کراتیت معمولاً با معاینه اسلیت لمپ، بررسی سطح قرنیه و رنگآمیزی فلورسئین انجام میشود؛ ولی ممکن است ممکن است پزشک تشخیص دهد که برای اطمینان بیشتر از تصویربرداری قرنیه استفاده کند.
یووئیت (التهاب داخل چشم)
یووئیت یا التهاب داخل چشم، بیماریای است که لایه میانی چشم را درگیر میکند و معمولا در اثر عواملی مانند عفونت، بیماریهای خودایمنی یا آسیب چشمی ایجاد میشود. این بیماری با علائمی مانند درد چشم، قرمزی، تاری دید، حساسیت به نور و مشاهده اجسام شناور همراه است. از آنجا که ارتباط بیماری های چشم و سردرد به تحریک اعصاب و بافتهای حساس اطراف چشم مربوط میشود، التهاب داخل چشم میتواند باعث انتشار درد به نواحی اطراف چشم، پیشانی و شقیقهها شود و فرد احساس سردرد داشته باشد. در واقع، التهاب و تحریک پایانههای عصبی چشم در برخی افراد باعث بروز همزمان درد چشم و سردرد میشود.
بنابر این، تشخیص و درمان بهموقع یووئیت اهمیت زیادی دارد؛ چرا که ادامهدار شدن التهاب ممکن است خطر آسیب به ساختارهای چشم و کاهش بینایی را افزایش دهد.
التهاب صلبیه
التهاب صلبیه یا اسکلریت، بیماری التهابی جدی و نسبتا نادری است که بخش سفید خارجی چشم را درگیر میکند. در برخی موارد، التهاب صلبیه بهعنوان علت درد پشت چشم و سردرد نیز شناخته میشود؛ زیرا التهاب و تحریک بافتهای عمقی چشم اغلب باعث ایجاد درد مداوم در پشت چشم و اطراف سر میشود. قرمزی شدید، اشکریزش، درد هنگام حرکت چشم و کاهش بینایی از دیگر علائم آن هستند. توجه داشته باشید که اسکلریت اغلب با بیماریهای خودایمنی مانند آرتریت روماتوئید ارتباط دارد و برخلاف التهابهای سطحی چشم نیاز به بررسی تخصصی دارد.
التهاب عصب بینایی
التهاب عصب بینایی یا نوریت اپتیک، بیماریای است که عصب انتقالدهنده اطلاعات بینایی از چشم به مغز را دچار التهاب میکند. این مشکل بیشتر در افراد جوان دیده میشود و گاهی با بیماریهایی مانند اماس یا برخی عفونتها ارتباط دارد. کاهش ناگهانی بینایی، اختلال در تشخیص رنگها، درد هنگام حرکت چشم و گاهی سردرد از علائم شایع آن هستند.
خستگی چشم ناشی از استفاده طولانی از موبایل و کامپیوتر
استفاده مداوم و طولانیمدت از موبایل، کامپیوتر و سایر نمایشگرهای دیجیتال یکی از عوامل شایع خستگی چشم و بروز سردرد است. هنگام تمرکز روی صفحه نمایش، تعداد دفعات پلک زدن کاهش پیدا میکند و این موضوع باعث افزایش تبخیر اشک، خشکی و تحریک سطح چشم میشود. علاوه بر این، نگاه کردن طولانی به فاصله نزدیک میتواند باعث خستگی چشم، احساس فشار چشم در اطراف چشم و در برخی افراد ایجاد یا تشدید سردرد شود. این مشکل معمولا با علائمی مانند تاری دید موقت، سوزش چشم، احساس خستگی بینایی و درد گردن همراه است.
کدام سردردها با مشکلات چشمی همراه هستند؟
همه سردردها منشأ چشمی ندارند، اما برخی از انواع آنها اغلب با علائم چشمی همراه هستند یا حتی در اثر بیماریهای چشم تشدید میشوند که عبارتاند از:
میگرن
میگرن یکی از شایعترین اختلالات عصبی است که اغلب با درد ضرباندار در یک سمت سر، تهوع، استفراغ و حساسیت به نور و صدا همراه میشود. برخی افراد پیش از شروع حمله، اختلالات بینایی مانند دیدن خطوط زیگزاگ، نقاط نورانی یا تاری دید را تجربه میکنند که به آن اورای میگرنی گفته میشود. اگرچه میگرن یک بیماری چشمی نیست، اما علائم آن معمولا با مشکلات چشم اشتباه گرفته میشود. در صورت بروز مکرر این علائم، بررسی توسط متخصص مغز و اعصاب و چشمپزشک توصیه میشود.
سردرد خوشهای
سردرد خوشهای یکی از شدیدترین انواع سردرد است که معمولا بهصورت درد بسیار شدید در اطراف یک چشم یا ناحیه شقیقه ایجاد میشود. این نوع سردرد به دلیل نزدیکی محل بروز درد به چشم، اغلب با علائم چشمی همراه است و معمولا فرد همزمان چشم درد و سردرد را تجربه میکند.
حملات سردرد خوشهای معمولا با نشانههایی مانند قرمزی چشم، اشکریزش، افتادگی پلک، آبریزش بینی و بیقراری همراه هستند. با وجود این علائم، منشأ اصلی این بیماری در خود چشم نیست، بلکه به اختلالات عصبی مرتبط است و شدت نشانههای چشمی گاهی باعث اشتباه گرفتن آن با بیماریهای چشمی میشود.
سردرد تنشی
سردرد تنشی شایعترین نوع سردرد است و معمولا به شکل احساس فشار یا سنگینی در دو طرف سر بروز میکند. استرس، خستگی، وضعیت نامناسب بدن و کار طولانی با رایانه از عوامل مهم ایجاد آن هستند. خستگی چشم ناشی از استفاده مداوم از نمایشگرها نیز اغلب این نوع سردرد را تشدید میکند.
در مجموع، اصلاح عادات کاری، استراحت منظم، اصلاح مشکلات بینایی و مدیریت استرس معمولا در کاهش علائم موثر است.
چه علائمی نشان میدهد سردرد من منشأ چشمی دارد؟
اگر سردرد همراه با درد چشم، تاری دید، دوبینی، قرمزی چشم، حساسیت به نور، اشکریزش یا درد هنگام حرکت دادن چشم باشد، احتمال ارتباط آن با مشکلات چشمی بیشتر میشود. همچنین سوزش چشم، احساس وجود جسم خارجی، خستگی چشم، تحریک سطح چشم و تاری دید موقت که از علائم خشکی چشم هستند، در برخی افراد باعث تشدید سردرد میشوند.
این نوع ناراحتیها معمولا هنگام استفاده طولانیمدت از موبایل، کامپیوتر یا انجام فعالیتهایی که نیاز به تمرکز نزدیک دارند، شدت بیشتری پیدا میکنند. افزایش درد پس از مطالعه طولانی یا کار با نمایشگر و کاهش علائم پس از استراحت دادن به چشم، کاهش زمان کار با صفحهنمایش یا استفاده از عینک مناسب، معمولا نشانه ارتباط سردرد با مشکلات چشمی است.
با این حال، علائم ذکرشده فقط به بیماریهای چشم محدود نیستند و تشخیص قطعی نیاز به معاینه کامل چشم توسط پزشک دارد تا علت اصلی سردرد به درستی مشخص شود.
بیماری های چشمی و سردرد چگونه تشخیص داده میشوند؟
تشخیص ارتباط بیماریهای چشمی و سردرد با بررسی سابقه پزشکی، علائم بیمار و معاینه کامل چشم انجام میشود. چشمپزشک مواردی مانند قدرت بینایی، عیوب انکساری، فشار داخل چشم، سلامت قرنیه، شبکیه و عصب بینایی را بررسی میکند و در صورت نیاز از آزمایشها یا تصویربرداریهای تکمیلی کمک میگیرد.
برای کاهش علائم خفیف مانند خشکی و تحریک چشم، برخی روشهای خانگی نیز استفاده میشوند. استراحت دادن به چشم هنگام کار طولانی با نمایشگر، کمپرس گرم پلک، مصرف آب کافی، کاهش خشکی هوا و استفاده از قطره اشک مصنوعی از این روشها هستند. برخی از روشهای خانگی مانند درمان خشکی چشم با چای استفاده میکنند؛ که استاندارد نیست و نباید جایگزین درمان پزشکی شود.
درمان سردرد ناشی از بیماری های چشمی
درمان سردردهای مرتبط با مشکلات چشمی به علت اصلی ایجادکننده آن بستگی دارد و هدف اصلی، کنترل و درمان بیماری زمینهای چشم است. ارتباط بیماریهای چشم و سردرد نشان میدهد که عواملی مانند عیوب انکساری اصلاحنشده، خشکی چشم، گلوکوم و التهابهای چشمی با افزایش فشار، خستگی و تحریک بافتهای حساس چشم، باعث ایجاد یا تشدید سردرد میشوند. از این رو، درمان مناسب مانند اصلاح شماره چشم، استفاده از قطرههای تجویزشده، کنترل فشار داخل چشم و جلوگیری از پیشرفت آسیب عصب بینایی در گلوکوم و درمان التهابهای چشمی معمولا باعث کاهش سردرد نیز میشود. همچنین استراحت کافی، کاهش استفاده طولانیمدت از نمایشگرها و رعایت توصیههای چشمپزشک نقش مهمی در بهبود علائم دارند.
چگونه از سردردهای ناشی از مشکلات چشمی پیشگیری کنیم؟
انواع سردرد ناشی از چشم با رعایت چند اقدام ساده قابل پیشگیری هستند. انجام معاینات دورهای چشم، استفاده از عینک یا لنز با شماره مناسب، رعایت قانون ۲۰-۲۰-۲۰ (هر ۲۰ دقیقه، ۲۰ ثانیه به نقطهای در فاصله حدود ۶ متر نگاه کردن)هنگام کار با نمایشگرها، پلک زدن منظم، تأمین رطوبت کافی سطح چشم و تنظیم نور محیط از مهمترین راهکارها هستند. همچنین خواب کافی، مصرف آب مناسب و مراجعه به چشمپزشک در صورت بروز علائم غیرطبیعی، خطر بروز این نوع سردردها را کاهش میدهد.
جمعبندی؛ چه زمانی سردرد میتواند نشانه یک بیماری چشمی باشد؟
در این مقاله درباره بیماری های چشمی و سردرد توضیح دادیم که سردرد همیشه منشأ عصبی ندارد و در برخی موارد مشکلات چشمی مانند عیوب انکساری، خشکی چشم، گلوکوم و التهابهای چشمی باعث ایجاد یا تشدید آن میشوند. همچنین، سردرد زمانی نشانه یک بیماری چشمی است که همراه با علائمی مانند تاری دید، درد یا قرمزی چشم، حساسیت به نور، اشکریزش یا تغییرات بینایی ایجاد شود. از طرفی، تشخیص دقیق علت سردرد نیازمند معاینه چشم توسط چشمپزشک است.
درمان این نوع سردرد به علت زمینهای بستگی دارد و اصلاح دید، درمان خشکی چشم، کنترل گلوکوم و درمان التهابها معمولا باعث کاهش علائم میشود. در نتیجه، رعایت اصول استفاده از نمایشگرها، استراحت کافی، انجام معاینات دورهای چشم و توجه به علائم غیرطبیعی نیز نقش مهمی در پیشگیری از سردردهای مرتبط با مشکلات چشمی دارند.
سوالات متداول:
آیا گلوکوم باعث سردرد شدید میشود؟
بله، گلوکوم زاویه بسته حاد باعث سردرد بسیار شدید، درد چشم، تاری دید، تهوع و استفراغ میشود و یک وضعیت اورژانسی پزشکی است که نیاز به درمان فوری دارد.
آیا استفاده طولانی از موبایل باعث سردرد چشمی میشود؟
بله، نگاه کردن طولانیمدت به موبایل و رایانه باعث خستگی چشم، کاهش پلک زدن و خشکی چشم میشود که در بسیاری از افراد به سردرد و احساس فشار اطراف چشم منجر خواهد شد.
برای سردرد ناشی از مشکلات چشم به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
جهت درمان سردرد ناشی از مشکلات چشم مانند تاری دید، درد چشم یا قرمزی، ابتدا به چشمپزشک مراجعه کنید. در صورت طبیعی بودن معاینه، ممکن است ارزیابی توسط متخصص مغز و اعصاب نیز لازم باشد.
چگونه از سردردهای ناشی از بیماری های چشمی پیشگیری کنیم؟
معاینه منظم چشم، اصلاح عیوب انکساری، استراحت منظم هنگام کار با نمایشگرها، درمان خشکی چشم و رعایت سبک زندگی سالم، مؤثرترین راههای پیشگیری از سردردهای مرتبط با مشکلات چشمی هستند.
