عمل جراحی شبکیه چشم
عمل جراحی شبکیه چشم میتواند طیف وسیعی از مشکلات و بیماریهای تأثیرگذار بر شبکیه چشم را درمان کند و بینایی را بهبود ببخشد. در این مطلب، به هر آنچه باید درباره این جراحی بدانید، مانند انواع، مراحل، کاربردها و عوارض آن میپردازیم.
جراحی شبکیه چشم چیست و چرا برای بینایی مهم است؟
شبکیه، دیواره پشت چشم را تشکیل میدهد و حاوی سلولهای تشخیصدهنده نور است. این سلولها با ارسال سیگنالهای نوری به مغز، امکان مشاهده دنیای اطراف را برای ما فراهم میکنند. بخشهای کلیدی مرتبط با شبکیه عبارتاند از: ماکولا، نقطه مرکزی شبکیه که مسئولیت دید مرکزی و بیشتر دید رنگی را بر عهده دارد و زجاجیه که مایع ژلمانندی در جلوی شبکیه است. مشکلات و بیماریهای شبکیه میتوانند روی شبکیه، ماکولا و زجاجیه تأثیر بگذارند.
خوشبختانه، عمل جراحی شبکیه چشم میتواند مشکلات و بیماریهای شبکیه مانند جداشدگی شبکیه یا رتینوپاتی دیابتی را درمان کند. این جراحی انواع مختلفی دارد که آنها را در بخش بعدی معرفی میکنیم. نکته بسیار مهم این است که تأخیر در انجام این جراحی، میتواند منجر به آسیبهای جبرانناپذیر مانند نابینایی دائمی شود؛ زیرا سلولهای شبکیه بسیار حساس هستند و پس از ازبینرفتن، بازسازی نمیشوند.
انواع روش های جراحی شبکیه چشم و کاربرد هر کدام
متداولترین انواع روشهای عمل جراحی شبکیه چشم که هر یک کاربردهای خاص خود را دارند، عبارتاند از:
جراحی ویترکتومی (Vitrectomy)
جراحی ویترکتومی، نوعی جراحی کمتهاجمی است که در آن، همه بخشهای زجاجیه یا تنها بخشی از آن خارج و با حباب گاز، سرم سالین یا روغن سیلیکون جایگزین میشود. این جراحی معمولا میتواند بهصورت سرپایی انجام شود و حدود 30 تا 45 دقیقه طول میکشد. ویترکتومی میتواند جداشدگی شبکیه، سوراخ ماکولا، چروکیدگی ماکولا و مگسپران شدید چشم را بهصورت مؤثری درمان کند.
جراحی اسکلرال باکسینگ (Scleral buckle)
جراحی اسکرال باکسینگ که با نام جراحی کرایو باکل نیز شناخته میشود، میتواند جداشدگی شبکیه را درمان کند. در طول در این جراحی، باندی استریل از لاستیک سیلیکونی بهدور سطح خارجی چشم پیچیده و به جایی که قابلمشاهده نیست، بخیه میشود. این باکل سیلیکونی با ایجاد فشار در درون چشم، شبکیه جداشده را به سمت دیواره پشتی چشم فشار میدهد. در مرحله بعدی، ممکن است از کرایوتراپی (سرمادرمانی) برای متصلکردن شبکیه به پشت چشم استفاده شود.
جراحی رتینوپکسی پنوماتیک (Pneumatic retinopexy)
جراحی رتینوپکسی پنوماتیک، نوعی جراحی دومرحلهای است که میتواند پارگی شبکیه و جداشدگی آن را درمان کند. در طول مرحله پنوماتیک، یک حباب گاز به درون زجاجیه تزریق میشود تا شبکیه را به سمت دیواره پشتی چشم فشار دهد. در طول مرحله رتینوپکسی، از لیزر یا کرایوتراپی برای متصلکردن شبکیه به دیواره آن استفاده میشود.
جراحی شبکیه چشم با لیزر
جراحی لیزری شبکیه از لیزر برای درمان ناحیه آسیبدیده شبکیه استفاده میکند. این جراحی برخلاف دیگر انواع جراحی شبکیه چشم که در بیمارستان انجام میشوند، ممکن است در کلینیک چشمپزشکی نیز انجام شود. انواع جراحی شبکیه چشم با لیزر عبارتاند از:
- فوتوکواگولاسیون لیزری: این جراحی لیزری با درمان رگهای خونی نشتکننده یا غیرطبیعی در شبکیه، میتواند به مدیریت پیشرفت رتینوپاتی دیابتی کمک کند. همچنین به درمان انسداد ورید شبکیه و ادم ماکولا نیز کمک میکند
- رتینوپکسی لیزری: این جراحی یکی از انواع عمل جراحی پارگی شبکیه چشم است
- فوتودینامیک: فوتودینامیک نوع مرطوب دژنراسیون ماکولا (تخریب ماکولا) را درمان میکند. در طول این جراحی، دارویی حساس به نور به جریان خون تزریق و سپس لیزری به سمت ماکولا تابانده میشود تا دارو را فعال کند و سرعت پیشرفت تخریب ماکولا را کاهش دهد
مراحل عمل جراحی شبکیه چشم
با درک مراحل عمل جراحی شبکیه چشم، میتوانید اضطراب خود را کاهش دهید. هر یک از انواع جراحی شبکیه مراحل متفاوتی دارند؛ ولی مراحل مشترک آنها عبارتاند از:
- مشاوره اولیه و تشخیص: اولیه مرحله، معاینه دقیق چشم توسط چشمپزشک است. چشمپزشکان ابتدا سوابق پزشکی را بررسی میکنند و سپس آزمایشهای تشخیصی مختلفی مانند عکاسی فوندوس میدان وسیع، توموگرافی انسجام نوری یا آنژیوگرافی فلورسین را انجام میدهند. توموگرافی انسجام نوری تصاویر مقطعی دقیقی را از شبکیه ارائه میدهد و آنژیوگرافی فلورسین با تزریق رنگ به جریان خون، ناهنجاریهای شبکیه را شناسایی میکند
- بیحسکردن چشم: در جراحیهای شبکیه چشم، تنها چشمها بیحس میشوند و بیمار هوشیار میماند. این رویکرد زمان بهبودی را کاهش میدهد و خطرات مرتبط با داروهای بیهوشی را به حداقل میرساند؛ ولی اگر بیماری شبکیه پیچیدهتر باشد یا بیمار اضطراب شدیدی داشته باشد، ممکن است از داروی بیهوشی استفاده شود
- خود جراحی: با توجه به نوع جراحی انتخابشده، جراح مشکل یا بیماری شبکیه را با استفاده از ابزارهای پیشرفته درمان میکند؛ برای مثال، در ویترکتومی، جراح زجاجیه را خارج میکند تا به شبکیه دسترسی پیدا کند و سپس اقداماتی مانند ترمیم جداشدگی شبکیه یا برداشتن بافت اسکار را انجام دهد. همچنین جراحی لیزری شامل تاباندن لیزر برای ترمیم پارگی شبکیه یا عروق خونی غیرطبیعی است
- اقدامات پس از جراحی: پس از عمل جراحی پارگی شبکیه چشم یا دیگر جراحیها، جراح محافظ چشم یا قطرههای چشمی را برای کمک به بهبودی و پیشگیری از عفونت تجویز میکند. همچنین پس از برخی از جراحیها مانند رتینوپکسی پنوماتیک، بیمار باید سر خود را در وضعیت خاصی نگه دارد تا به بهترین نتایج دست یابد
پس از جراحیهای شبکیه چشم، بینایی ممکن است بلافاصله بهبود یابد؛ ولی بهبودی کامل ممکن است چند ماه طول بکشد. در صورت انجام جراحی لیزری یا ویترکتومی، نتایج نهایی بینایی به میزان آسیب شبکیه قبل از جراحی و میزان بهبودی چشمها بستگی دارد.
چه کسانی به عمل شبکیه چشم نیاز دارند؟
افرادی که دچار مشکلات یا بیماریهای شبکیه زیر هستند، ممکن است به عمل جراحی شبکیه چشم نیاز پیدا کنند:
- دژنراسیون ماکولا: دژنراسیون ماکولا که با نام دژنراسیون مرتبط با افزایش سن ماکولا یا AMD نیز شناخته میشود، گروهی از بیماریهای تخریبکننده شبکیه است. ازآنجاییکه ماکولا مسئول دید مرکزی و جزئیات است، این بیماریها میتوانند منجر به ازدستدادن توانایی تشخیص چهرهها، مطالعه، رانندگی و دیدن جزئیات شوند
- رتینوپاتی دیابتی: دیابت احتمال بروز عوارضی مانند رتینوپاتی دیابتی را افزایش میدهد. سطوح بالای قند خون ممکن است به عروق خونی کوچک شبکیه که اکسیژن و مواد مغذی را تأمین میکنند، آسیب برسانند و در نتیجه، منجر به تورم شبکیه، ازدستدادن بینایی و تشکیل بافت اسکار شوند. رتینوپاتی دیابتی حدود یکسوم از افراد دیابتی بالای 50 سال را تحتتأثیر قرار میدهد
- انسداد ورید شبکیه: زمانی که وریدهای شبکیه مسدود شوند و افزایش فشار باعث نشت رگهای خونی کوچکتر شود، گفته میشود که فرد دچار انسداد ورید شبکیه شده است. این وضعیت میتواند منجر به ازدستدادن بینایی چشم شود
- جداشدگی شبکیه: جداشدگی شبکیه وضعیت خطرناکی است که در آن، شبکیه از دیواره پشتی چشم جدا میشود. اگر درمان نشود، میتواند منجر به نابینایی دائمی شود. جراحی معمولا برای اتصال مجدد شبکیه به دیواره پشتی چشم ضروری است
- پارگی شبکیه: پارگی شبکیه معمولا بهاندازه جداشدگی شبکیه خطرناک نیست؛ ولی اگر درمان نشود، میتواند منجر به جداشدگی شبکیه شود. جراحی لیزری شبکیه که با نام عمل جراحی پارگی شبکیه چشم نیز شناخته میشود، درمان مؤثری برای پارگی شبکیه است
- سوراخ ماکولا: سوراخ ماکولا، به سوراخ کوچکی در ماکولا گفته میشود که ناشی از انقباض زجاجیه به علت افزایش سن است. تاری دید و موجدارشدن دید مرکزی معمولا از اولین علائم هستند. ویترکتومی معمولا برای بهبود بینایی ضروری است
- غشای اپیرتینال: نام دیگر غشای اپیرتینال، چروکیدگی ماکولا است. در این بیماری، لایه نازکی از بافت اسکارمانند روی سطح ماکولا رشد میکند و باعث اختلال در دید مرکزی میشود. چشمپزشک پیشرفت این بیماری را با استفاده از اسکن OCT تحت نظر میگیرد و ممکن است جراحی ویترکتومی را برای جلوگیری از ازدستدادن بینایی پیشنهاد دهد
- مگسپران چشم: مگسپران چشم به نقاط یا لکههایی که در میدان دید شناور هستند، گفته میشود. این بیماری ناشی از تخریب مایع شفاف و ژلمانند زجاجیه است. مگسپران اغلب خطرناک نیست؛ ولی ممکن است نشانه بیماریهای شبکیه باشد. اگر مگسپران شدید باشد و روی کیفیت زندگی تأثیر بگذارد، جراحیهای لیزری یا ویترکتومی ممکن است انجام شوند
عوارض جراحی شبکیه چشم
در همه انواع جراحیها، از جمله جراحیهای شبکیه چشم، احتمال بروز عوارضی مانند عفونت وجود دارد. با این حال، تخصص و تجربه بالای جراح، رعایت دقیق مراقبتهای پس از جراحی شبکیه و مراجعه منظم به پزشک برای پیگیری روند درمان، نقش مهمی در کاهش این عوارض دارد.
در برخی موارد، اگر روند ترمیم شبکیه بهطور کامل انجام نشود یا نتیجه جراحی رضایتبخش نباشد، ممکن است نیاز به جراحی مجدد وجود داشته باشد. با مراجعه به کلینیک دکتر مقدسی چشمپ زشک با سابقه درخشان در تهران، به دلیل تبحر و تسلط ایشان بر جراحیهای تخصصی شبکیه، احتمال بروز عوارض و نیاز به جراحی مجدد تا حد قابلتوجهی کاهش مییابد.
آیا عمل شبکیه چشم خیلی درد دارد؟
ازآنجاییکه چشم شما در ابتدای عمل شبکیه بیحس میشود، هیچگونه دردی را در طول آن تجربه نخواهید کرد. در طول دوره بهبودی، ممکن است ناراحتی خفیفی را تجربه کنید یا چشمهایتان متورم یا قرمز شوند. خوشبختانه، این علائم طبیعی هستند و در کمتر از چند روز و در صورت رعایت مراقبتهای پس از جراحی برطرف میشوند.
اگر چشم شما بخیه داشته باشد، ممکن است احساس خارش را تا زمان جذبشدن آنها تجربه کنید. میزان درد نیز به نوع عمل بستگی دارد؛ برای مثال، اگر جراحی اسکلرال باکسینگ را انجام داده باشید، ممکن است درد عمیقتری را در چشم خود تجربه کنید. پزشک ممکن است داروهایی مانند ایبوپروفن را برای کمک به کاهش درد و تورم شما تجویز کند.
جمعبندی
عمل جراحی شبکیه چشم که روشهای مختلفی مانند ویترکتومی، اسکلرال باکسینگ یا جراحی لیزری دارد، میتواند به حفظ و بهبود بینایی کمک کند. هر روش با توجه به شرایط و نیازهای منحصربهفرد بیماران طراحی شده است. به خاطر داشته باشید که صبر، رعایت مراقبتهای پس از عمل و مراجعه منظم به چشمپزشک در دوره بهبودی برای دستیابی به بهترین نتایج ممکن ضروری هستند.
اگر مشکلات شبکیه را تجربه میکنید، مجبور نیستید آنها را تحمل کنید. همین امروز با رزرو نوبت دکتر مقدسی، میتوانید اولین گام را برای رهایی از این مشکلات، بهبود بینایی و افزایش کیفیت زندگی خود بردارید. در کلینیک دکتر مقدسی، پیشرفتهترین خدمات جراحی چشم، مانند جراحی لیزری شبکیه و عمل فمتولیزیک چشم ارائه میشود.
سؤالات متداول:
آیا بعد از جراحی شبکیه نیاز به بستری شدن است؟
پس از جراحی شبکیه، به اتاق ریکاوری برده میشوید و اثر داروی بیحسی یا بیهوشی بهآرامی از بین میرود. سپس پزشک وضعیت چشمهای شما را بررسی میکند و اگر صلاح بداند، میتوانید به خانه بروید. بسیاری از افراد میتوانند در همان روز جراحی شبکیه به خانه بازگردند و لازم نیست بستری شوند.
آیا احتمال برگشت مشکل شبکیه وجود دارد؟
بله؛ ولی احتمال برگشت مشکل شبکیه به نوع آن و نوع جراحی بستگی دارد؛ برای مثال، تحقیقات نشان میدهند که احتمال برگشت جداشدگی شبکیه حدود 24.6 درصد است. همچنین احتمال بازگشت مشکل شبکیه پس از جراحی ویترکتومی پارس پلانا (PPV) بیشتر از اسکلرال باکسینگ محسوب میشود.
آیا استفاده از موبایل و تلویزیون بعد از عمل شبکیه مجاز است؟
در اوایل دوره بهبودی عمل جراحی پارگی شبکیه چشم و دیگر بیماریهای شبکیه، استفاده از موبایل و تلویزیون باید به حداقل برسد. اگر این نکته را نادیده بگیرید، دچار خستگی چشم خواهید شد و سرعت بهبودی چشم شما کاهش خواهد یافت. حتما این سؤال را از چشمپزشک خود بپرسید تا اطلاعات دقیقتری در این باره به دست آورید.
قبل از جراحی شبکیه چه اقداماتی باید انجام شود؟
قبل از جراحی شبکیه چشم، اقدامات زیر را انجام دهید:
- شب قبل از جراحی، دوش بگیرید؛ زیرا پس از جراحی، باید چشمهای خود را خشک نگه دارید و از دوشگرفتن خودداری کنید
- اگر جراحی شبکیه شما در صبح انجام خواهد شد، خوردن و آشامیدن را از نیمهشب متوقف کنید
- اگر داروهای رقیقکننده خون را مصرف میکنید، مصرف آنها را چند روز قبل از جراحی متوقف کنید
چه عواملی روی هزینه جراحی شبکیه تأثیر می گذارند؟
عوامل مختلفی مانند موقعیت جغرافیایی، هزینههای مرکز جراحی، هزینه و تجربه جراح، هزینه داروهای بیحسی یا بیهوشی، آزمایشهای قبل از جراحی و شرکت بیمه شما روی هزینه جراحی شبکیه چشم تأثیر میگذارند. با شرکت بیمه خود تماس بگیرید تا بفهمید چند درصد از هزینه این جراحی پوشش داده میشود. با مراجعه به کلینیک دکتر مقدسی، میتوانید اطلاعات دقیقتری درباره هزینه جراحی شبکیه به دست آورید.
