آشنایی با عمل جراحی ویترکتومی چشم
ویترکتومی چشم (Vitrectomy) یک جراحی تخصصی چشم است که برای درمان بیماریهای مربوط به شبکیه و زجاجیه انجام میشود. در این روش، جراح بخشی یا تمام مایع ژلهای داخل چشم (زجاجیه) را خارج کرده و آن را با محلولهای مخصوص یا گاز جایگزین میکند تا دسترسی به شبکیه و درمان مشکلات آن امکانپذیر شود.
این جراحی زمانی انجام میشود که بیماریهایی مانند خونریزی داخل چشم، پارگی یا جداشدگی شبکیه، سوراخ ماکولا یا عفونتهای شدید، باعث کاهش یا تهدید بینایی شده باشند. هدف اصلی ویترکتومی، بهبود دید یا جلوگیری از پیشرفت آسیبهای چشمی است.
در ادامه این مقاله، با علل انجام جراحی ویترکتومی چشم، مراحل، مراقبتهای قبل و بعد از عمل و عوارض احتمالی آن آشنا میشوید.
ویترکتومی چیست؟
ویترکتومی (Vitrectomy) یک روش تخصصی در جراحی چشم است که برای درمان بیماریهای شبکیه و زجاجیه به کار میرود. این روش یکی از مهمترین تکنیکها در حوزه عمل جراحی شبکیه چشم محسوب میشود. در این جراحی، بخشی یا تمام مایع ژلهای داخل چشم که به آن زجاجیه گفته میشود، توسط جراح خارج شده و با محلولهای شفاف، گاز یا روغن سیلیکون جایگزین میشود.
زجاجیه مادهای شفاف و ژلهای است که فضای بین عدسی و شبکیه را پر میکند. این ماده علاوه بر حفظ شکل طبیعی چشم، به عبور نور و رسیدن تصویر به شبکیه نیز کمک میکند. زمانی که زجاجیه دچار خونریزی، کدورت یا تجمع مواد غیرطبیعی شود، مسیر عبور نور مختل شده و دید فرد کاهش پیدا میکند.
در چنین شرایطی، عمل ویترکتومی چشم امکان دسترسی مستقیم جراح به شبکیه را فراهم میکند تا بتواند موانع دید را برطرف کرده یا در صورت نیاز، اقدامات درمانی مانند ترمیم شبکیه یا لیزر را انجام دهد.
این جراحی یکی از روشهای اصلی در جراحی شبکیه چشم برای درمان بیماریهای جدی مانند جداشدگی شبکیه، سوراخ ماکولا و خونریزی داخل چشم محسوب میشود.
علل نیاز به جراحی ویترکتومی چشم
ویترکتومی چشم زمانی انجام میشود که بیماریها یا آسیبهای داخل چشم باعث اختلال جدی در عملکرد شبکیه یا زجاجیه شوند و روشهای درمانی سادهتر مانند دارو یا لیزر کافی نباشند؛ این جراحی معمولاً در شرایط زیر توصیه میشود:
- رتینوپاتی دیابتی (Diabetic Retinopathy): در مراحل پیشرفته دیابت، رشد غیرطبیعی رگهای خونی میتواند باعث خونریزی داخل چشم و آسیب به شبکیه شود. در این شرایط، ویترکتومی برای خارج کردن خون و کمک به تثبیت وضعیت شبکیه انجام میشود.
- جداشدگی شبکیه (Retinal Detachment): در این وضعیت، شبکیه از محل طبیعی خود جدا میشود و در صورت عدم درمان میتواند منجر به کاهش شدید یا از دست رفتن بینایی شود. ویترکتومی یکی از روشهای اصلی برای درمان این مشکل است.
- خونریزی داخل زجاجیه (Vitreous Hemorrhage): وجود خون در فضای زجاجیه باعث تاری یا کاهش ناگهانی دید میشود. در این حالت، با انجام جراحی، خون از داخل چشم خارج شده و مسیر عبور نور به شبکیه باز میشود.
- اندوفتالمیت (Endophthalmitis) یا عفونت داخل چشم: این عفونت شدید داخل چشم میتواند ساختارهای داخلی را تهدید کند. ویترکتومی در این شرایط به حذف عوامل عفونی و کنترل التهاب کمک میکند.
- یووئیت شدید یا مقاوم به درمان: در مواردی که التهاب داخل چشم به درمان دارویی پاسخ نمیدهد، ممکن است برای کنترل بیماری نیاز به مداخله جراحی وجود داشته باشد
- آسیبهای شدید چشمی: ضربه یا حوادث میتوانند باعث خونریزی، پارگی شبکیه یا ورود جسم خارجی به داخل چشم شوند. در این شرایط، جراحی برای ترمیم و بازسازی ساختارهای داخلی چشم انجام میشود.
- سوراخ ماکولا (Macular Hole): ایجاد سوراخ در بخش مرکزی شبکیه باعث کاهش دید دقیق و مرکزی میشود. ویترکتومی با کاهش کشش روی شبکیه به ترمیم این ناحیه کمک میکند.
- غشای اپیرتینال (Epiretinal Membrane): تشکیل یک لایه نازک روی شبکیه میتواند باعث تاری دید و اعوجاج تصویر شود. در این حالت، این غشا طی جراحی برداشته میشود.
- عوارض جراحی آب مروارید: در برخی موارد، باقیماندن قطعات عدسی یا بروز عوارض پس از جراحی آب مروارید یا عمل کاتاراکت ممکن است نیاز به ویترکتومی داشته باشد.
آمادگی قبل از عمل ویترکتومی چشم
قبل از انجام ویترکتومی چشم، بیمار باید توسط چشمپزشک معاینه کامل شود تا وضعیت شبکیه و زجاجیه بهطور دقیق بررسی گردد. در صورت نیاز، آزمایشهایی مانند تصویربرداری OCT یا عکسبرداری از ته چشم انجام میشود. همچنین پزشک سوابق پزشکی و داروهای مصرفی بیمار را بررسی کرده و در صورت لزوم تغییراتی در مصرف داروها ایجاد میکند. در برخی موارد، برای بررسی دقیقتر ساختار قرنیه و وضعیت کلی چشم، ممکن است آزمایشهای تکمیلی مانند آزمایش پنتاکم چشم نیز درخواست شود.
معمولاً توصیه میشود بیمار قبل از عمل ناشتا باشد، بهخصوص اگر قرار است بیهوشی یا آرامبخشی انجام شود. در روز جراحی، چشم با قطرههای مخصوص آماده شده و ناحیه اطراف آن ضدعفونی میشود تا شرایط برای انجام عمل بهصورت ایمن فراهم شود.
مراحل انجام جراحی ویترکتومی
عمل ویترکتومی چشم معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت طول میکشد و در بیشتر موارد بهصورت سرپایی انجام میشود. این جراحی شامل چند مرحله اصلی زیر است:
قبل از جراحی ویترکتومی
قبل از شروع جراحی ویترکتومی چشم، بیمار در مرکز درمانی پذیرش شده و وضعیت عمومی سلامت او بررسی میشود. چشمپزشک سوابق پزشکی، داروهای مصرفی و نتایج آزمایشهای مورد نیاز را ارزیابی میکند.
سپس قطرههای مخصوص برای گشاد کردن مردمک چشم استفاده میشود و در صورت نیاز داروهای آرامبخش برای کاهش اضطراب بیمار تجویز میگردد. در ادامه، ناحیه اطراف چشم ضدعفونی شده و بیمار برای انجام جراحی به اتاق عمل منتقل میشود. نوع بیحسی یا بیهوشی نیز بسته به شرایط بیمار و نظر پزشک پیش از شروع عمل تعیین میشود.
هنگام عمل جراحی ویترکتومی
در حین عمل جراحی ویترکتومی چشم، بیمار بسته به شرایط با بیحسی موضعی همراه با آرامبخش یا در برخی موارد با بیهوشی عمومی تحت عمل قرار میگیرد. جراح از طریق برشهای بسیار کوچک در بخش سفید چشم، ابزارهای تخصصی را وارد کرده و زجاجیه (مایع ژلهای داخل چشم) را خارج میکند تا دسترسی به شبکیه فراهم شود.
در صورت وجود مشکلاتی مانند پارگی یا جداشدگی شبکیه، اقدامات درمانی مانند لیزر یا ترمیم با روشهای جراحی انجام میشود. در پایان نیز فضای داخل چشم با محلول نمکی، گاز یا روغن سیلیکون جایگزین میشود. برشها بسیار کوچک هستند و معمولاً بدون نیاز به بخیه ترمیم میشوند.
بعد از جراحی ویترکتومی
پس از جراحی ویترکتومی چشم، بیمار برای مدت کوتاهی تحت نظر قرار میگیرد و معمولاً در همان روز مرخص میشود. در ساعات اولیه ممکن است تاری دید، احساس فشار یا وجود جسم خارجی در چشم طبیعی باشد و بهتدریج کاهش یابد.
بهبود بینایی به وضعیت شبکیه و علت انجام جراحی بستگی دارد و ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد. در صورت استفاده از گاز داخل چشم، بیمار ممکن است حباب یا سایه متحرک در دید خود مشاهده کند که به مرور جذب میشود.
مراقبتهای بعد از عمل شامل استفاده منظم از قطرههای دارویی، پرهیز از مالیدن چشم، اجتناب از فعالیتهای سنگین و مراجعه منظم به چشمپزشک است. همچنین در صورت تزریق گاز، رعایت وضعیت خاص سر و پرهیز از سفر هوایی تا زمان جذب کامل گاز ضروری است.
عوارض عمل ویترکتومی چشم
جراحی ویترکتومی در اغلب موارد با موفقیت انجام میشود و احتمال بروز عوارض جدی در آن کم است. با این حال، مانند هر عمل جراحی دیگر، ممکن است برخی عوارض احتمالی رخ دهد که شدت آنها به شرایط چشم و علت انجام جراحی بستگی دارد.
از جمله عوارض احتمالی ویترکتومی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ایجاد یا پیشرفت آب مروارید (کاتاراکت)، بهخصوص در بزرگسالان
- افزایش فشار چشم (فشار داخل چشم: گلوکوم)
- خونریزی داخل چشم
- جداشدگی مجدد شبکیه
- عفونت چشم (اندوفتالمیت)
- آسیب یا تغییر در وضعیت عدسی چشم
- دوبینی یا اختلال در حرکت طبیعی چشم
- تغییر در نمره چشم (نزدیکبینی یا دوربینی)
- افتادگی پلک در برخی موارد
در صورت بروز علائمی مانند درد شدید، کاهش ناگهانی دید، قرمزی شدید چشم، ترشح غیرطبیعی یا مشاهده جرقههای نوری و افزایش مگسپران، مراجعه فوری به چشمپزشک ضروری است؛ زیرا این علائم میتوانند نشانه عوارض نیازمند درمان سریع باشند.
جمعبندی
در این مقاله با ویترکتومی چشم، بهعنوان یکی از مهمترین روشهای جراحی شبکیه، آشنا شدیم. این جراحی زمانی انجام میشود که مشکلاتی مانند خونریزی داخل چشم، جداشدگی شبکیه یا سوراخ ماکولا باعث اختلال در بینایی شوند.
عمل جراحی ویترکتومی با هدف بهبود دید یا جلوگیری از پیشرفت آسیبهای چشمی انجام میشود و شامل مراحل مشخصی از آمادهسازی تا جراحی و مراقبتهای بعد از عمل است. نتیجه نهایی آن به شرایط شبکیه و شدت بیماری بستگی دارد. در برخی مراکز تخصصی چشمپزشکی، علاوه بر جراحیهای شبکیه، خدمات دیگری مانند عمل فمتو اسمایل نیز برای اصلاح عیوب انکساری ارائه میشود. برای انجام عمل ویترکتومی و دریافت مشاوره تخصصی میتوانید به کلینیک دکتر مقدسی مراجعه کنید. دکتر مقدسی با سالها تجربه در زمینه چشمپزشکی و فوق تخصص قرنیه، خدمات متنوعی از جمله آزمایش پنتاکم چشم، توپوگرافی قرنیه، عمل لیزیک، فمتولیزیک، عمل فمتو اسمایل، لازک، PRK، کاشت لنز داخل چشمی، عمل کاتاراکت یا آب مروارید، پیوند قرنیه، درمان قوز قرنیه، درمان خشکی چشم، جراحی پلک و سایر خدمات تخصصی چشمپزشکی را با بهترین کیفیک ارائه میدهد.
سوالات متداول درباره عمل ویترکتومی
آیا جراحی ویترکتومی درد دارد؟
خیر، این جراحی معمولاً تحت بیحسی موضعی یا بیهوشی انجام میشود و بیمار در طول عمل هیچ دردی احساس نمیکند.
چه مدت زمان بعد از ویترکتومی طول میکشد تا بینایی بهتر شود؟
مدت زمان بهبود بینایی به علت جراحی و وضعیت چشم بستگی دارد؛ اما معمولاً بین چند هفته تا چند ماه متغیر است.
هزینه عمل ویترکتومی چقدر است؟
هزینه عمل ویترکتومی چشم به نوع بیماری، پیچیدگی جراحی، مرکز درمانی و پوشش بیمه بستگی دارد.
